---
title: "Modele"
version: 5.1
locale: pl
source: https://docs.djangoproject.com/pl/5.1/topics/db/models/
canonical: https://djangodocs.dev/pl/5.1/topics/db/models/
---
# Modele

Model to pojedyncze, pełne źródło informacji o twoich danych. Zawiera podstawowe pola i zachowania danych, które przechowujesz. Zazwyczaj każdy model odpowiada jednej tabeli w bazie danych.

Podstawy:

- Każdy model to klasa Pythona, która dziedziczy z [`django.db.models.Model`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model).
- Każdy atrybut modelu reprezentuje pole w tabeli.
- Z tymi rzeczami Django daje ci automatycznie wygenerowane API dostępu do bazy danych; patrz [Wykonywanie zapytań](/pl/5.1/topics/db/queries/).

## Szybki przykład

Ten przykładowy model definiuję klasę `Person`, która ma `first_name` i `last_name`:

```
from django.db import models

class Person(models.Model):
    first_name = models.CharField(max_length=30)
    last_name = models.CharField(max_length=30)
```

`first_name` i `last_name` są [polami](#fields) modelu. Każde pole jest podane jako atrybut klasy a każdemu atrybutowi odpowiada kolumna w bazie danych.

Powyższy model `Person` stworzyłby taką tabelę w bazie danych:

```sql
CREATE TABLE myapp_person (
    "id" bigint NOT NULL PRIMARY KEY GENERATED BY DEFAULT AS IDENTITY,
    "first_name" varchar(30) NOT NULL,
    "last_name" varchar(30) NOT NULL
);
```

Kilka technicznych uwag:

- Nazwa tabeli w sposób automatyczny pochodzi od meta-danych modelu, ale może zostać nadpisana. Więcej szczegółów w artykule [Table names](/pl/5.1/ref/models/options/#table-names).
- Pole `id` jest dodawane automatycznie, ale to zachowanie może zostać nadpisane. Patrz [Automatyczne pola klucza głównego](#automatic-primary-key-fields).
- SQL `CREATE TABLE` w tym przykładzie jest sformatowany przy użyciu składni PostgreSQL, ale warto zauważyć, że Django używa SQL-a dostosowanego do backendu bazy danych podanego w twoim [pliku ustawień](/pl/5.1/topics/settings/).

## Używanie modeli

Kiedy zdefiniowałeś już swoje modele, musisz powiedzieć Django, że chcesz ich *użyć*. Zrób to edytując swój plik ustawień i dodając do ustawienia [`INSTALLED_APPS`](/pl/5.1/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS) nazwę modułu, który zawiera twoje `models.py`.

Na przykład jeśli moduły dla twojej aplikacji żyją w module `myapp.models` (struktura pakietu, która jest stworzona dla aplikacji przez skrypt [`manage.py startapp`](/pl/5.1/ref/django-admin/#django-admin-startapp)), częściowo [`INSTALLED_APPS`](/pl/5.1/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS) powinno wyglądać tak:

```
INSTALLED_APPS = [
    # ...
    "myapp",
    # ...
]
```

Gdy dodajesz nowe aplikacje do [`INSTALLED_APPS`](/pl/5.1/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS), nie zapomnij uruchomić [`manage.py migrate`](/pl/5.1/ref/django-admin/#django-admin-migrate), opcjonalnie robiąc wcześniej dla nich migracje przy użyciu [`manage.py makemigrations`](/pl/5.1/ref/django-admin/#django-admin-makemigrations).

## Pola

Najważniejszą częścią modelu – i jedyną wymaganą jego częścią – jest lista pól w bazie danych, które określa. Pola są określone przez atrybuty klasowe. Uważaj, aby nie wybrać nazw pól, które są w konflikcie z [API modeli](/pl/5.1/ref/models/instances/) takich jak `clean`, `save` lub `delete`.

Przykład:

```
from django.db import models

class Musician(models.Model):
    first_name = models.CharField(max_length=50)
    last_name = models.CharField(max_length=50)
    instrument = models.CharField(max_length=100)

class Album(models.Model):
    artist = models.ForeignKey(Musician, on_delete=models.CASCADE)
    name = models.CharField(max_length=100)
    release_date = models.DateField()
    num_stars = models.IntegerField()
```

### Typy pól

Każde pole twojego modelu powinno być instancją odpowiedniej klasy [`Field`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field). Django używa typów klas pól, aby określić kilka rzeczy:

- Rodzaj kolumny, który mówi bazie danych jaki rodzaj danych ma przechowywać (na przykład `INTEGER`, `VARCHAR`, `TEXT`).
- Domyślny HTML-owy [widżet](/pl/5.1/ref/forms/widgets/) używany przy renderowaniu pola formularza (na przykład `<input type="text">`, `<select>`).
- Minimalne wymagania walidacji, używane w panelu administracyjnym Django i w automatycznie generowanych formularzach.

W Django są tuziny wbudowanych typów pól; pełną ich listę możesz znaleźć w [dokumentacji pól modeli](/pl/5.1/ref/models/fields/#model-field-types). W prosty sposób możesz dopisać swoje własne pola, jeśli te domyślne Django nie wystarczają; patrz [Jak utworzyć własne modele pól](/pl/5.1/howto/custom-model-fields/).

### Opcje pól

Każde pole przyjmuje określony zestaw argumentów właściwych dla pola (udokumentowanych w [dokumentacji pól modeli](/pl/5.1/ref/models/fields/#model-field-types)). Na przykład [`CharField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.CharField) (i jego podklasy) wymagają podania argumentu [`max_length`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.CharField.max_length), który określa rozmiar pola `VARCHAR` w bazie danych używanego do przechowywania danych.

Jest też zestaw wspólnych argumentów dostępnych dla wszystkich typów pól. Wszystkie są opcjonalne. Są w pełni objaśnione w [dokumentacji](/pl/5.1/ref/models/fields/#common-model-field-options), ale tu umieszczamy szybkie podsumowanie najczęściej używanych:

**[`null`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null)**

  Jeśli ma wartość `True`, Django będzie przechowywał puste wartości jako `NULL` w bazie danych. Domyślnie ma wartość `False`.

**[`blank`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank)**

  Jeśli ma wartość `True`, pole może być puste. Domyślnie ma wartość `False`.

  Zwróć uwagę, że to co innego niż [`null`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null). [`null`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null) jest związany czysto z bazą danych, podczas gdy [`blank`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank) jest związany z walidacją. Jeśli pole ma [`blank=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank), walidacja formularza pozwoli na wpis z pustą wartością. Jeśli pole ma [`blank=False`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank), pole będzie wymagane.

**[`choices`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.choices)**

  A [sequence](https://docs.python.org/3/glossary.html#term-sequence) of 2-value tuples, a [mapping](https://docs.python.org/3/glossary.html#term-mapping), an
  [enumeration type](/pl/5.1/ref/models/fields/#field-choices-enum-types), or a callable (that
  expects no arguments and returns any of the previous formats), to use as
  choices for this field. If this is given, the default form widget will be a
  select box instead of the standard text field and will limit choices to the
  choices given.

  Lista wyborów wygląda w ten sposób:

  ```
  YEAR_IN_SCHOOL_CHOICES = [
      ("FR", "Freshman"),
      ("SO", "Sophomore"),
      ("JR", "Junior"),
      ("SR", "Senior"),
      ("GR", "Graduate"),
  ]
  ```

  > **Note**
  >
  > Nowa migracja tworzy się za każdym razem, gdy zmienia się kolejność `choices`.

  Pierwszy element każdej krotki jest wartością, która będzie przechowywana w bazie danych. Drugi element jest wyświetlany przez widżet formularza pola.

  Mając instancję modelu, dostęp do wartości wyświetlanej z `choices` można uzyskać korzystając z metody [`get_FOO_display()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.get_FOO_display). Na przykład:

  ```
  from django.db import models

  class Person(models.Model):
      SHIRT_SIZES = {
          "S": "Small",
          "M": "Medium",
          "L": "Large",
      }
      name = models.CharField(max_length=60)
      shirt_size = models.CharField(max_length=1, choices=SHIRT_SIZES)
  ```

  ```pycon
  >>> p = Person(name="Fred Flintstone", shirt_size="L")
  >>> p.save()
  >>> p.shirt_size
  'L'
  >>> p.get_shirt_size_display()
  'Large'
  ```

  Możesz też użyć klas enumeracyjnych, by zdefiniować `choices` w zwięzły sposób:

  ```
  from django.db import models

  class Runner(models.Model):
      MedalType = models.TextChoices("MedalType", "GOLD SILVER BRONZE")
      name = models.CharField(max_length=60)
      medal = models.CharField(blank=True, choices=MedalType, max_length=10)
  ```

  Więcej przykładów jest dostępnych w [dokumentacji pól modeli](/pl/5.1/ref/models/fields/#field-choices).

  > **Changed in Django 5.0**
  >
  > Support for mappings and callables was added.

**[`default`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.default)**

  Domyślna wartość dla pola. Może to być wartość lub obiekt wywoływalny. Jeśli to obiekt wywoływalny, będzie wywoływany za każdym razem, gdy tworzony będzie nowy obiekt.

**[`db_default`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.db_default)**

  The database-computed default value for the field. This can be a literal
  value or a database function.

  If both `db_default` and [`Field.default`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.default) are set, `default` will
  take precedence when creating instances in Python code. `db_default` will
  still be set at the database level and will be used when inserting rows
  outside of the ORM or when adding a new field in a migration.

**[`help_text`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.help_text)**

  Dodatkowe pole „pomocy” do wyświetlenia przy widżecie formularza. Jest pomocne jako dokumentacja nawet jeśli twoje pole nie jest używane w formularzu.

**[`primary_key`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key)**

  Jeśli ma wartość `True`, to pole jest kluczem głównym dla modelu.

  Jeśli nie podasz [`primary_key=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) dla żadnego pola w swoim modelu, Django automatycznie doda [`IntegerField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.IntegerField) do trzymania klucza głównego, więc nie musisz ustawiać [`primary_key=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) na żadnym ze swoich pól, jeśli nie chcesz nadpisać domyślnego zachowania dla klucza głównego. Po więcej idź do artykułu [Automatyczne pola klucza głównego](#automatic-primary-key-fields).

  Pole klucza głównego jest tyko do odczytu. Jeśli zmienisz wartość klucza głównego istniejącego obiektu i zapiszesz go, powstanie nowy obiekt obok starego obiektu. Na przykład:

  ```
  from django.db import models

  class Fruit(models.Model):
      name = models.CharField(max_length=100, primary_key=True)
  ```

  ```pycon
  >>> fruit = Fruit.objects.create(name="Apple")
  >>> fruit.name = "Pear"
  >>> fruit.save()
  >>> Fruit.objects.values_list("name", flat=True)
  <QuerySet ['Apple', 'Pear']>
  ```

**[`unique`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.unique)**

  Jeśli ma wartość `True`, to pole musi być unikalne wewnątrz tabeli.

Powtarzamy, to są tylko krótkie opisy najbardziej powszechnych opcji pól. Pełne szczegóły można odnaleźć w [dokumentacji wspólnych opcji pól](/pl/5.1/ref/models/fields/#common-model-field-options).

### Automatyczne pola klucza głównego

Domyślnie Django daje każdemu modelowi samo-zwiększający się klucz główny z typem określonym dla aplikacji w [`AppConfig.default_auto_field`](/pl/5.1/ref/applications/#django.apps.AppConfig.default_auto_field) lub globalnie w ustawieniu [`DEFAULT_AUTO_FIELD`](/pl/5.1/ref/settings/#std-setting-DEFAULT_AUTO_FIELD). Na przykład:

```
id = models.BigAutoField(primary_key=True)
```

Jeśli chciałbyś określić własny klucz główny, dodaj [`primary_key=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) w jednym ze swoich pól. Jeśli Django zobaczy, że określiłeś wprost [`Field.primary_key`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key), nie doda automatycznej kolumny `id`.

Każdy model wymaga, aby dokładnie jedno pole miało [`primary_key=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) (albo określone wprost albo dodane automatycznie).

### Rozwlekłe nazwy pól

Każdy typ pola, za wyjątkiem [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) i [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField), przyjmuje opcjonalny pierwszy pozycyjny argument – rozwlekłą nazwę. Jeśli nie jest podana, Django automatycznie ją stworzy używając nazwy artybutu pola, konwertując znaki podkreślenia na spacje.

W tym przykładzie rozwlekłą nazwą jest `"person's first name"`:

```
first_name = models.CharField("person's first name", max_length=30)
```

W tym przykładzie rozwlekłą nazwą jest `"first name"`:

```
first_name = models.CharField(max_length=30)
```

[`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) i [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) wymagają, aby pierwszy argument był klasą modelu, więc używaj argumentu keyword [`verbose_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.verbose_name):

```
poll = models.ForeignKey(
    Poll,
    on_delete=models.CASCADE,
    verbose_name="the related poll",
)
sites = models.ManyToManyField(Site, verbose_name="list of sites")
place = models.OneToOneField(
    Place,
    on_delete=models.CASCADE,
    verbose_name="related place",
)
```

Konwencja zaleca nie kapitalizowanie pierwszej litery [`verbose_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.verbose_name). Django automatycznie uczyni pierwszą literę wielką, gdzie będzie tego potrzebował.

### Relacje

W sposób oczywisty siła relacyjnych baz danych leży w tabelach będących ze sobą nawzajem w relacjach. Django daje sposoby na określenie trzech najbardziej powszechnych typów relacji w bazach danych: wiele-do-jednego, wiele-do-wielu i jeden-do-jednego.

#### Relacje wiele-do-jednego

Aby określić relację wiele-do-jednego, użyj [`django.db.models.ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey). Możesz użyć go tak jak każdą inną klasę typu [`Field`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field): zawierając ją jaką atrybut klasowy swojego modelu.

[`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) wymaga argumentu pozycyjnego: klasy, do której model jest w relacji.

Na przykład jeśli model `Car` ma pole `Manufacturer` – to znaczy, że `Manufacturer` robi wiele samochodów, ale każde `Car` ma tylko jedno `Manufacturer` – użyj poniższych definicji:

```
from django.db import models

class Manufacturer(models.Model):
    # ...
    pass

class Car(models.Model):
    manufacturer = models.ForeignKey(Manufacturer, on_delete=models.CASCADE)
    # ...
```

Możesz też tworzyć [relacje rekursywne](/pl/5.1/ref/models/fields/#recursive-relationships) (obiekt z relacją wiele-do-jednego do samego siebie) i [relacje do modeli jeszcze niezdefiniowanych](/pl/5.1/ref/models/fields/#lazy-relationships); szczegóły w [dokumentacji pól modelu](/pl/5.1/ref/models/fields/#ref-foreignkey).

Sugerowane, ale nie wymagane, jest aby nazwa pola [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) (`manufacturer` w przykładzie powyżej) była nazwą modelu, małymi literami. Możesz nazwać pole jak tylko chcesz. Na przykład:

```
class Car(models.Model):
    company_that_makes_it = models.ForeignKey(
        Manufacturer,
        on_delete=models.CASCADE,
    )
    # ...
```

> **See also**
>
> Pola [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) przyjmują kilka dodatkowych argumentów, które są objaśnione w [dokumentacji pól modelu](/pl/5.1/ref/models/fields/#foreign-key-arguments). Te opcje pomagają określić jak relacja powinna działać; wszystkie są opcjonalne.
>
> Szczegóły na temat dostępu do obiektów w relacji zwrotnej są opisane w [Przykład pójścia w relację zwrotną](/pl/5.1/topics/db/queries/#backwards-related-objects).
>
> Przykładowy kod znajdziesz w [Przykład modelu w relacji wiele-do-jednego](/pl/5.1/topics/db/examples/many_to_one/).

#### Relacje wiele-do-wielu

Aby zdefiniować relację wiele-do-wielu, użyj [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField). Używa się jej jak każdy typ klasy [`Field`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field): dodając jako atrybut klasowy twojego modelu.

[`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) przyjmuje wymagany argument pozycyjny: klasę, z którą model jest związany.

Na przykład, jeśli `Pizza` ma wiele obiektów `Topping` – to znaczy, że `Topping` może być na wielu pizzach i każda `Pizza` ma wiele składników – tak należy to zareprezentować:

```
from django.db import models

class Topping(models.Model):
    # ...
    pass

class Pizza(models.Model):
    # ...
    toppings = models.ManyToManyField(Topping)
```

Tak jak z [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), możesz też tworzyć [relacje rekursywne](/pl/5.1/ref/models/fields/#recursive-relationships) (obiekt z relacją wiele-do-wielu do samego siebie) i [relacje do modeli jeszcze nie zdefiniowanych](/pl/5.1/ref/models/fields/#lazy-relationships).

Sugerowane, ale nie wymagane jest, aby nazwa pola [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) (`toppings` w przykładzie powyżej) była rzeczownikiem w liczbie mnogiej opisującym zbiór obiektów powiązanego modelu.

Nie ma znaczenia, który model ma [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField), ale powinieneś umieszczać je tylko w jednym z modeli – nie w obu.

Zazwyczaj instancje [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) powinny być w obiekcie, który będzie edytowany w formularzu. W powyższym przykładzie `toppings` są w `Pizza` (w odróżnieniu od `Topping` mającego [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) `pizzas` ) ponieważ bardziej naturalnym jest myśleć o pizzach mających składniki niż o składnikach będących na wielu pizzach. W sposób, ja jest to przedstawione powyżej, formularz klasy `Pizza` pozwoliłby użytkownikom wybierać składniki.

> **See also**
>
> Pełny przykład można znaleźć w artykule [Przykład modelu w relacji wiele-do-wielu](/pl/5.1/topics/db/examples/many_to_many/).

Pola [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) też przyjmują kilka dodatkowych argumentów, które są objaśnione w [dokumentacji pól modelu](/pl/5.1/ref/models/fields/#manytomany-arguments). Te opcje pomagają określić jak relacja powinna działać; wszystkie są opcjonalne.

#### Dodatkowe pola w relacjach wiele-do-wielu

Kiedy masz do czynienia tylko z relacjami wiele-do-wielu takimi jak mieszanie i łączenie pizz i ich składników, standardowe [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) jest wszystkim, czego ci potrzeba. Jednak czasem możesz potrzebować powiązać dane z relacją pomiędzy dwoma modelami.

Na przykład rozważ przypadek aplikacji śledzącej grupy muzyczne, do których należą muzycy. Pomiędzy osobą a grupami, których jest członkiem, mamy relację wiele-do-wielu, więc mógłbyś użyć [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) jako reprezentacji tej relacji. Jednakże jest wiele detali związanych z członkostwem, które mógłbyś chcieć zbierać, takich jak data, w której osoba dołączyła do grupy.

Dla takich sytuacji Django pozwala określić model, który będzie użyty do zarządzania relacją wiele-do-wielu. Możesz wtedy umieścić dodatkowe pola w tym pośrednim modelu. Model pośredni jest związany z [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) przez użycie argumentu `through` do wskazania na model, który będzie się zachowywał jako pośredni. Dla naszego muzycznego przykładu kod wyglądałby jakoś tak:

```
from django.db import models

class Person(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=128)

    def __str__(self):
        return self.name

class Group(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=128)
    members = models.ManyToManyField(Person, through="Membership")

    def __str__(self):
        return self.name

class Membership(models.Model):
    person = models.ForeignKey(Person, on_delete=models.CASCADE)
    group = models.ForeignKey(Group, on_delete=models.CASCADE)
    date_joined = models.DateField()
    invite_reason = models.CharField(max_length=64)

    class Meta:
        constraints = [
            models.UniqueConstraint(
                fields=["person", "group"], name="unique_person_group"
            )
        ]
```

Kiedy ustawiasz model pośredni, wprost określasz klucze obce do modeli, które wchodzą w skład relacji wiele-do-wielu. Ta deklaracja wprost określa jak są związane te dwa modele.

If you don’t want multiple associations between the same instances, add a
[`UniqueConstraint`](/pl/5.1/ref/models/constraints/#django.db.models.UniqueConstraint) including the `from` and `to`
fields. Django’s automatically generated many-to-many tables include such a
constraint.

Model pośredni ma kilka ograniczeń:

- Twój model pośredni musi zawierać jeden i *tylko* jeden klucz obcy do źródłowego modelu (w naszym przykładzie byłoby to `Group`), lub musisz podać wprost klucze obce, które Django powinno użyć w relacji używając [`ManyToManyField.through_fields`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField.through_fields). Jeśli masz więcej niż jeden klucz obcy i `through_fields` nie jest podane, zostanie zgłoszony błąd walidacji. Podobne ograniczenie tyczy się klucza obcego na modelu celu relacji (w naszym przykładzie byłoby to Person).
- Dla modelu, który ma relację wiele-do-wielu do samego siebie przez model pośredni, dwa klucze obce do tego samego modelu są dozwolone, ale będą traktowane jako dwie (różne) strony relacji wiele-do-wielu. Tym niemniej jeśli są *więcej* niż dwa klucze obce, również musisz określić `through_fields` jak powyżej. W przeciwnym wypadku zostanie zgłoszony błąd walidacji.

Now that you have set up your [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) to use
your intermediary model (`Membership`, in this case), you’re ready to start
creating some many-to-many relationships. You do this by creating instances of
the intermediate model:

```pycon
>>> ringo = Person.objects.create(name="Ringo Starr")
>>> paul = Person.objects.create(name="Paul McCartney")
>>> beatles = Group.objects.create(name="The Beatles")
>>> m1 = Membership(
...     person=ringo,
...     group=beatles,
...     date_joined=date(1962, 8, 16),
...     invite_reason="Needed a new drummer.",
... )
>>> m1.save()
>>> beatles.members.all()
<QuerySet [<Person: Ringo Starr>]>
>>> ringo.group_set.all()
<QuerySet [<Group: The Beatles>]>
>>> m2 = Membership.objects.create(
...     person=paul,
...     group=beatles,
...     date_joined=date(1960, 8, 1),
...     invite_reason="Wanted to form a band.",
... )
>>> beatles.members.all()
<QuerySet [<Person: Ringo Starr>, <Person: Paul McCartney>]>
```

You can also use [`add()`](/pl/5.1/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.add),
[`create()`](/pl/5.1/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.create), or
[`set()`](/pl/5.1/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.set) to create
relationships, as long as you specify `through_defaults` for any required
fields:

```pycon
>>> beatles.members.add(john, through_defaults={"date_joined": date(1960, 8, 1)})
>>> beatles.members.create(
...     name="George Harrison", through_defaults={"date_joined": date(1960, 8, 1)}
... )
>>> beatles.members.set(
...     [john, paul, ringo, george], through_defaults={"date_joined": date(1960, 8, 1)}
... )
```

Być może będziesz wolał tworzyć instancje pośredniego modelu w sposób bezpośredni.

If the custom through table defined by the intermediate model does not enforce
uniqueness on the `(model1, model2)` pair, allowing multiple values, the
[`remove()`](/pl/5.1/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.remove) call will
remove all intermediate model instances:

```pycon
>>> Membership.objects.create(
...     person=ringo,
...     group=beatles,
...     date_joined=date(1968, 9, 4),
...     invite_reason="You've been gone for a month and we miss you.",
... )
>>> beatles.members.all()
<QuerySet [<Person: Ringo Starr>, <Person: Paul McCartney>, <Person: Ringo Starr>]>
>>> # This deletes both of the intermediate model instances for Ringo Starr
>>> beatles.members.remove(ringo)
>>> beatles.members.all()
<QuerySet [<Person: Paul McCartney>]>
```

The [`clear()`](/pl/5.1/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.clear)
method can be used to remove all many-to-many relationships for an instance:

```pycon
>>> # Beatles have broken up
>>> beatles.members.clear()
>>> # Note that this deletes the intermediate model instances
>>> Membership.objects.all()
<QuerySet []>
```

Once you have established the many-to-many relationships, you can issue
queries. Just as with normal many-to-many relationships, you can query using
the attributes of the many-to-many-related model:

```pycon
# Find all the groups with a member whose name starts with 'Paul'
>>> Group.objects.filter(members__name__startswith="Paul")
<QuerySet [<Group: The Beatles>]>
```

As you are using an intermediate model, you can also query on its attributes:

```pycon
# Find all the members of the Beatles that joined after 1 Jan 1961
>>> Person.objects.filter(
...     group__name="The Beatles", membership__date_joined__gt=date(1961, 1, 1)
... )
<QuerySet [<Person: Ringo Starr]>
```

If you need to access a membership’s information you may do so by directly
querying the `Membership` model:

```pycon
>>> ringos_membership = Membership.objects.get(group=beatles, person=ringo)
>>> ringos_membership.date_joined
datetime.date(1962, 8, 16)
>>> ringos_membership.invite_reason
'Needed a new drummer.'
```

Another way to access the same information is by querying the
[many-to-many reverse relationship](/pl/5.1/topics/db/queries/#m2m-reverse-relationships) from a
`Person` object:

```pycon
>>> ringos_membership = ringo.membership_set.get(group=beatles)
>>> ringos_membership.date_joined
datetime.date(1962, 8, 16)
>>> ringos_membership.invite_reason
'Needed a new drummer.'
```

#### Relacje jeden-do-jednego

Aby określić relację jeden-do-jednego, użyj [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField). Używa się je jak każdy inny typ `Field`: dodając je jako atrybut klasowy do swojego modelu.

Najbardziej jest to przydatne na kluczu głównym obiektu, kiedy ten obiekt „rozszerza” inny obiekt w jakiś sposób.

[`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) wymaga argumentu pozycyjnego: klasy, z którą model jest związany.

Na przykład gdybyś budował bazę danych „miejsc”, zbudowałbyś w bazie danych całkiem standardowe rzeczy jak adres, numer telefonu itp. Następnie, jeśli chciałbyś nadbudować bazę miejsc bazą restauracji, zamiast powtarzać się i powielać te pola w modelu `Restaurant`, mógłbyś modelowi `Restaurant` nadać [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) do `Place` (ponieważ restauracja „jest” miejscem; tak naprawdę, aby to obsłużyć, typowo użyłbyś [dziedziczenia](#model-inheritance), które tworzy wewnętrzną relację wiele-do-wielu).

Tak jak z [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), można tworzyć [relacje rekursywne](/pl/5.1/ref/models/fields/#recursive-relationships) i [relacje do modeli jeszcze nie zdefiniowanych](/pl/5.1/ref/models/fields/#lazy-relationships).

> **See also**
>
> Obejrzyj pełen przykład w [Przykładzie modelu z relacją jeden-do-jednego](/pl/5.1/topics/db/examples/one_to_one/).

Pola [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) przyjmują też opcjonalny argument [`parent_link`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link).

Klasy [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) zwykły automatycznie stawać się kluczami głównymi modelu. Tak już się nie dzieje (chociaż możesz ręcznie przekazać argument [`primary_key`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key), jeśli chcesz). A zatem jest teraz możliwe, aby mieć wiele pól typu [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) w jednym modelu.

### Modele w wielu plikach

Mieć relację do pola z innej aplikacji jest całkowicie OK. Aby to zrobić zaimportuj powiązany model na początku pliku, w którym są definicje twoich modeli. Następnie odwołaj się do klasy innego modelu, gdziekolwiek potrzebujesz. Na przykład:

```
from django.db import models
from geography.models import ZipCode

class Restaurant(models.Model):
    # ...
    zip_code = models.ForeignKey(
        ZipCode,
        on_delete=models.SET_NULL,
        blank=True,
        null=True,
    )
```

Alternatively, you can use a lazy reference to the related model, specified as
a string in the format `"app_label.ModelName"`. This does not require the
related model to be imported. For example:

```
from django.db import models

class Restaurant(models.Model):
    # ...
    zip_code = models.ForeignKey(
        "geography.ZipCode",
        on_delete=models.SET_NULL,
        blank=True,
        null=True,
    )
```

See [lazy relationships](/pl/5.1/ref/models/fields/#lazy-relationships) for more details.

### Ograniczenia nazw pól

Django ma pewne restrykcje dotyczące nazw pól modelu:

1. A field name cannot be a Python reserved word, because that would result
   in a Python syntax error. For example:

   ```text
   class Example(models.Model):
       pass = models.IntegerField() # 'pass' is a reserved word!
   ```
2. Nazwa pola nie może zawierać więcej niż jednego znaku podkreślenia z rzędu z powodu sposobu, w jaki działa składnia lookupu w kwerendach. Na przykład:

   ```
   class Example(models.Model):
       foo__bar = models.IntegerField()  # 'foo__bar' has two underscores!
   ```
3. Nazwa pola nie może kończyć się znakiem podkreślenia, z podobnych powodów.

Bądź co bądź te ograniczenia można obejść, ponieważ nazwa pola nie musi koniecznie zgadzać się z nazwą kolumny w twojej bazie danych. Sprawdź opcję [`db_column`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field.db_column).

Zarezerwowane słowa SQL takie jak `join`, `where` i `select` *są* dozwolone jako nazwy pola modelu, ponieważ Django escape’uje wszystkie nazwy tabel i kolumn w bazie danych w każdej podstawowej kwerendzie SQL. Używa składni cudzysłowów twojego konkretnego silnika bazy danych.

### Własne typy pól

Jeśli żadne z istniejących pól modelu nie może sprostać twoim oczekiwaniom lub jeśli chcesz skorzystać jakichś mniej powszechnych typach kolumn bazy danych, możesz stworzyć swoją własną klasę pola. W pełni opisane tworzenie własnych pól jest opisane w [Jak utworzyć własne modele pól](/pl/5.1/howto/custom-model-fields/).

## Opcje `Meta`

Określ metadane swojego modelu używając wewnętrznego `class Meta`, w ten sposób:

```
from django.db import models

class Ox(models.Model):
    horn_length = models.IntegerField()

    class Meta:
        ordering = ["horn_length"]
        verbose_name_plural = "oxen"
```

Metadanymi modelu jest „wszystko, co nie jest polem”, tak jak opcje porządku ([`ordering`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.ordering)), nazwa tabeli w bazie danych ([`db_table`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.db_table)) lub pojedyncze i mnogie nazwy do czytelne dla człowieka ([`verbose_name`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.verbose_name) i [`verbose_name_plural`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.verbose_name_plural)). Żadne z nich nie jest wymagane a dodawanie `class Meta` do modelu jest całkowicie opcjonalne.

Pełną listę wszystkich możliwych opcji `Meta` możesz znaleźć w [dokumentacji opcji modelu](/pl/5.1/ref/models/options/).

## Atrybuty modelu

**`objects`**

  Najważniejszym atrybutem modelu jest [`Manager`](/pl/5.1/topics/db/managers/#django.db.models.Manager). To interfejs, przez który operacje kwerend bazy danych są przekazywane modelom Django i jest używany do [pobierania instancji](/pl/5.1/topics/db/queries/#retrieving-objects) z bazy danych. Jeśli nie jest określony własny `Manager`, jego domyślną nazwą jest [`objects`](/pl/5.1/ref/models/class/#django.db.models.Model.objects). Do menadżerów dostęp można uzyskać tylko przez klasy modeli, nie przez instancje modeli.

## Metody modelu

Określaj własne metody w modelu, aby dodać własną funkcjonalność do swoich obiektów „na poziomie wiersza”. Podczas gdy metody klasy [`Manager`](/pl/5.1/topics/db/managers/#django.db.models.Manager) są przeznaczone do robienia rzeczy „na całej tabeli”, metody modelu powinny działaś na poszczególnej instancji modelu.

To cenna technika na trzymanie logiki biznesowej w jednym miejscu – model.

Na przykład ten model ma kilka własnych metod:

```
from django.db import models

class Person(models.Model):
    first_name = models.CharField(max_length=50)
    last_name = models.CharField(max_length=50)
    birth_date = models.DateField()

    def baby_boomer_status(self):
        "Returns the person's baby-boomer status."
        import datetime

        if self.birth_date < datetime.date(1945, 8, 1):
            return "Pre-boomer"
        elif self.birth_date < datetime.date(1965, 1, 1):
            return "Baby boomer"
        else:
            return "Post-boomer"

    @property
    def full_name(self):
        "Returns the person's full name."
        return f"{self.first_name} {self.last_name}"
```

Ostatnia metoda w tym przykładzie to [property](/pl/5.1/glossary/#term-property).

Dokumentacja instancji modelu zawiera pełną listę [metod automatycznie dawanych każdemu modelowi](/pl/5.1/ref/models/instances/#model-instance-methods). Możesz nadpisać większość z nich – patrz [nadpisywanie predefiniowanych metod modelu](#overriding-predefined-model-methods) poniżej – ale jest kilka, które prawie zawsze będziesz chciał określić:

**[`__str__()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.__str__)**

  „Magiczna metoda” Pythona, która zwraca reprezentację w ciągu znaków dowolnego obiektu. Tego używać będzie Python i Django, kiedykolwiek na instancji modelu wymusimy wyświetlenie jako prosty ciąg znaków. W szczególności dzieje się to, kiedy wyświetlamy obiekt w interaktywnej konsoli lub w panelu administracyjnym.

  Zawsze będziesz chciał określić tę metodę; domyślna jest zupełnie nie pomocna.

**[`get_absolute_url()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.get_absolute_url)**

  Mówi Django jak wyliczać URL dla obiektu. Django używa go w swoim interfejsie admina i za każdym razem, gdy potrzebuje ustalić URL dla obiektu.

  Każdy obiekt, który ma URL, który określa go jednoznacznie, powinien mieć zdefiniowaną tę metodę.

### Nadpisywanie predefiniowanych metod modelu

Jest jeszcze jeden zbiór [metod modelu](/pl/5.1/ref/models/instances/#model-instance-methods), który zawiera zestaw zachowań bazodanowych, które będziesz chciał zmieniać. W szczególności będziesz często chciał zmieniać sposób, w jaki działają [`save()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save) i [`delete()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.delete).

Możesz nadpisać te metody (i każdą inną metodę modelu), aby zmienić ich zachowanie.

Klasycznym przypadkiem użycia dla nadpisania wbudowanych metod jest jeśli chcesz, by coś się działo za każdym razem, gdy zapisujesz obiekt. Na przykład (patrz [`save()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save) po dokumentację parametrów, które akceptuje):

```
from django.db import models

class Blog(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    tagline = models.TextField()

    def save(self, **kwargs):
        do_something()
        super().save(**kwargs)  # Call the "real" save() method.
        do_something_else()
```

Możesz też zapobiec zapisaniu:

```
from django.db import models

class Blog(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    tagline = models.TextField()

    def save(self, **kwargs):
        if self.name == "Yoko Ono's blog":
            return  # Yoko shall never have her own blog!
        else:
            super().save(**kwargs)  # Call the "real" save() method.
```

It’s important to remember to call the superclass method – that’s
that `super().save(**kwargs)` business – to ensure that the object still
gets saved into the database. If you forget to call the superclass method, the
default behavior won’t happen and the database won’t get touched.

It’s also important that you pass through the arguments that can be
passed to the model method – that’s what the `**kwargs` bit does. Django
will, from time to time, extend the capabilities of built-in model methods,
adding new keyword arguments. If you use `**kwargs` in your method
definitions, you are guaranteed that your code will automatically support those
arguments when they are added.

If you wish to update a field value in the [`save()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save) method, you may
also want to have this field added to the `update_fields` keyword argument.
This will ensure the field is saved when `update_fields` is specified. For
example:

```
from django.db import models
from django.utils.text import slugify

class Blog(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    slug = models.TextField()

    def save(self, **kwargs):
        self.slug = slugify(self.name)
        if (
            update_fields := kwargs.get("update_fields")
        ) is not None and "name" in update_fields:
            kwargs["update_fields"] = {"slug"}.union(update_fields)
        super().save(**kwargs)
```

See [Specifying which fields to save](/pl/5.1/ref/models/instances/#ref-models-update-fields) for more details.

> **Nadpisane metody modelu nie są wołane przy operacjach zbiorczych**
>
> Zwróć uwagę, że metoda [`delete()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.delete) obiektu niekoniecznie jest wywoływana, gdy [usuwa się obiekty zbiorczo przy użyciu QuerySetu](/pl/5.1/topics/db/queries/#topics-db-queries-delete) lub w rezultacie [`usuwania kaskadowego`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.on_delete). Aby mieć pewność, że twoja własna logika usuwania się wykona, możesz użyć sygnałów [`pre_delete`](/pl/5.1/ref/signals/#django.db.models.signals.pre_delete) i/lub [`post_delete`](/pl/5.1/ref/signals/#django.db.models.signals.post_delete).
>
> Niestety nie ma obejścia przy zbiorczym [`tworzeniu`](/pl/5.1/ref/models/querysets/#django.db.models.query.QuerySet.bulk_create) i [`aktualizacji`](/pl/5.1/ref/models/querysets/#django.db.models.query.QuerySet.update) obiektów, jako że żadna z metod [`save()`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save), [`pre_save`](/pl/5.1/ref/signals/#django.db.models.signals.pre_save), and [`post_save`](/pl/5.1/ref/signals/#django.db.models.signals.post_save) nie są wywoływane.

### Wykonywanie własnego SQL-a

Innym powszechnym wzorcem jest pisanie własnych zapytań SQL w metodach modeli i metodach modułowych. Więcej szczegółów na temat używania surowego SQL-a znajdziesz w dokumentacji na temat [używania surowego SQL-a](/pl/5.1/topics/db/sql/).

## Dziedziczenie modeli

Dziedziczenie modeli w Django działa prawie identycznie do sposobu, w jaki normalne dziedziczenie klas działa w Pythonie, ale podstawy z początku strony wciąż nas obowiązują. To znaczy, że klasa bazowa powinna dziedziczyć po [`django.db.models.Model`](/pl/5.1/ref/models/instances/#django.db.models.Model).

Jedyna decyzja, którą musisz podjąć, to czy chcesz, aby modele-rodzice były modelami na swoich własnych prawach (ze swoimi własnymi tabelami w bazie danych), czy rodzice mają być tylko posiadaczami wspólnych informacji, które będą widoczne jedynie przez modele potomne.

Są trzy style dziedziczenia, które są możliwe w Django.

1. Często będziesz potrzebował klasy-rodzica tylko do trzymania informacji, których nie chcesz wpisywać dla każdego modelu potomnego. Ta klasa nie będzie nigdy używana osobno, więc [Abstrakcyjne klasy bazowe](#abstract-base-classes) są tym, czego szukasz.
2. Jeśli dziedziczysz po istniejącym modelu (być może czymś z całkowicie innej aplikacji) i chcesz, aby każdy model miał swoją własną tabelę w bazie danych, [Dziedziczenie wielotabelowe](#multi-table-inheritance) jest właściwą drogą.
3. Ostatecznie jeśli chcesz zmienić zachowanie modelu tylko na poziomie Pythona, bez zmiany pól modelu w żaden sposób, możesz użyć [Modele proxy](#proxy-models).

### Abstrakcyjne klasy bazowe

Abstrakcyjne modele bazowe przydają się, gdy chcesz umieścić jakieś wspólne informacje w kilku innych modelach. Piszesz swoją klasę bazową i umieszczasz `abstract=True` w klasie [Meta](#meta-options). Ten model w konsekwencji nie będzie używany do stworzenia żadnej tabeli w bazie danych. Zamiast tego, gdy zostanie użyty jako klasa bazowa dla innych modeli, jego pola zostaną dodane do tabel klasy potomnej.

Przykład:

```
from django.db import models

class CommonInfo(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    age = models.PositiveIntegerField()

    class Meta:
        abstract = True

class Student(CommonInfo):
    home_group = models.CharField(max_length=5)
```

Model `Student` będzie miał trzy pola: `name`, `age` i `home_group`. Model `CommonInfo` nie może być używany jako normalny model Django, jako że jest abstrakcyjną klasą bazową. Nie generuje tabeli w bazie danych ani nie ma menadżera i nie może być zinstancjonowany ani bezpośrednio zapisany.

Pola odziedziczone z abstrakcyjnych klas bazowych mogą być nadpisane innym polem lub wartością, lub usunięte przy użyciu `None`.

W wielu użyciach ten typ dziedziczenia modelu będzie dokładnie tym, czego chcesz. Dostarcza on sposobu na wydzielenie wspólnych informacji na poziomie Pythona, wciąż tworząc tylko jedną tabelę na model potomny na poziomie bazy danych.

#### Dziedziczenie `Meta`

Gdy tworzona jest abstrakcyjna klasa bazowa, Django udostępnia każdą wewnętrzną klasę [Meta](#meta-options), którą zadeklarujesz w bazowej klasie, jako atrybut. Jeśli klasa potomna nie deklaruje swojej własnej klasy [Meta](#meta-options), odziedziczy [Meta](#meta-options) rodzica. Jeśli potomek chce rozszerzyć klasę [Meta](#meta-options) rodzica, może po nim dziedziczyć. Na przykład:

```
from django.db import models

class CommonInfo(models.Model):
    # ...
    class Meta:
        abstract = True
        ordering = ["name"]

class Student(CommonInfo):
    # ...
    class Meta(CommonInfo.Meta):
        db_table = "student_info"
```

Django dostosowuje jedną rzecz w klasie [Meta](#meta-options) abstrakcyjnej klasy bazowej: przed zainstalowaniem atrybutu [Meta](#meta-options) ustawia `abstract=False`. To powoduje, że dzieci abstrakcyjnych klas bazowych nie staną się automatycznie same klasami abstrakcyjnymi. Aby stworzyć abstrakcyjną klasę bazową, która dziedziczy z innej abstrakcyjnej klasy bazowej, musisz wprost ustawić `abstract=True` w klasie potomnej.

Niektórych atrybutów nie ma sensu umieszczać w klasie [Meta](#meta-options) abstrakcyjnej klasy bazowej. Na przykład umieszczenie `db_table` oznaczałoby, że wszystkie potomne klasy (te, które nie określą swojego własnego [Meta](#meta-options)) używałyby tej samej tabeli bazodanowej, a jest prawie pewne, że tego nie chcesz.

Z powodu tego, w jaki sposób działa dziedziczenie w Pythonie, jeśli klasa potomna dziedziczy z wielu abstrakcyjnych klas bazowych, tylko opcje [Meta](#meta-options) z pierwszej wymienionej klasy będą odziedziczone domyślnie. Aby odziedziczyć opcje [Meta](#meta-options) z wielu abstrakcyjnych klas bazowych, musisz zadeklarować dziedziczenie [Meta](#meta-options). Na przykład:

```
from django.db import models

class CommonInfo(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    age = models.PositiveIntegerField()

    class Meta:
        abstract = True
        ordering = ["name"]

class Unmanaged(models.Model):
    class Meta:
        abstract = True
        managed = False

class Student(CommonInfo, Unmanaged):
    home_group = models.CharField(max_length=5)

    class Meta(CommonInfo.Meta, Unmanaged.Meta):
        pass
```

#### Bądź ostrożny z `related_name` i `related_query_name`

Jeśli używasz [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) lub [`related_query_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name) w polu `ForeignKey` lub `ManyToManyField`, zawsze musisz podać *unikalną* nazwę zwrotną i nazwę zapytania dla pola. Normalnie mogłoby to spowodować problem w abstrakcyjnych klasach bazowych, jako że pola takiej klasy są zawarte w każdej z klas potomnych, z dokładnie takimi samymi wartościami atrybutów (wliczając [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) i [`related_query_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name)) dla każdej.

Aby obejść ten problem, gdy używasz [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) lub [`related_query_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name) w abstrakcyjnej klasie bazowej (tylko), częścią ich wartości powinno być\`\`»%(app\_label)s»\`\` i `'%(class)s'`.

- `'%(class)s'` jest zamieniane na nazwę klasy potomnej, w której użyte jest to pole, pisaną małymi literami.
- `'%(app_label)s'` jest zamieniane na nazwę aplikacji, w której zawiera się klasa potomna, pisaną małymi literami. Nazwa każdej zainstalowanej aplikacji musi być unikalna a nazwy klas modeli w każdej aplikacji również muszą być unikalne, stąd otrzymana w wyniku nazwa będzie zawsze unikalna.

Na przykład dla aplikacji `common/models.py`:

```
from django.db import models

class Base(models.Model):
    m2m = models.ManyToManyField(
        OtherModel,
        related_name="%(app_label)s_%(class)s_related",
        related_query_name="%(app_label)s_%(class)ss",
    )

    class Meta:
        abstract = True

class ChildA(Base):
    pass

class ChildB(Base):
    pass
```

W połączeniu z inną aplikacją `rare/models.py`:

```
from common.models import Base

class ChildB(Base):
    pass
```

Nazwą zwrotną pola `common.ChildA.m2m` będzie `common_childa_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `common_childas`. Nazwą zwrotną pola `common.ChildB.m2m` będzie `common_childb_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `common_childbs`. Wreszcie nazwą zwrotną pola `rare.ChildB.m2m` będzie `rare_childb_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `rare_childbs`. Od ciebie zależy jak użyjesz fragementów `'%(class)s'` i `'%(app_label)s'` do stworzenia swojej nazwy zwrotnej pola lub nazwy zwrotnej zapytania, ale jeśli zapomnisz ich użyć, Django zgłosi błąd, gdy wywołasz sprawdzanie systemu (lub uruchomisz [`migrate`](/pl/5.1/ref/django-admin/#django-admin-migrate)).

Jeśli nie podasz wartości atrybutu [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) dla pola w abstrakcyjnej klasie bazowej, domyślną nazwą zwrotną będzie nazwa klasy potomnej, po której nastąpi `'_set'`, tak jak normalnie by to było, gdybyś zadeklarował pole bezpośrednio w klasie potomnej. Na przykład w powyższym kodzie, jeśli atrybut [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) zostałby ominięty, nazwą zwrotną dla pola `m2m` byłoby `childa_set` w przypadku `ChildA` oraz `childb_set` dla pola `ChildB`.

### Dziedziczenie wielotabelowe

Drugim typem dziedziczenia modeli wspieranym przez Django jest kiedy każdy model w hierarchii jest sam z siebie modelem. Każdy model ma swoją własną tabelę w bazie danych i można na nim wykonywać zapytania i tworzyć go osobno. Relacja dziedziczenia wprowadza powiązania pomiędzy modelem potomnym i każdym z jego rodziców (przez automatycznie tworzone [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField)). Na przykład:

```
from django.db import models

class Place(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=50)
    address = models.CharField(max_length=80)

class Restaurant(Place):
    serves_hot_dogs = models.BooleanField(default=False)
    serves_pizza = models.BooleanField(default=False)
```

All of the fields of `Place` will also be available in `Restaurant`,
although the data will reside in a different database table. So these are both
possible:

```pycon
>>> Place.objects.filter(name="Bob's Cafe")
>>> Restaurant.objects.filter(name="Bob's Cafe")
```

If you have a `Place` that is also a `Restaurant`, you can get from the
`Place` object to the `Restaurant` object by using the lowercase version of
the model name:

```pycon
>>> p = Place.objects.get(id=12)
# If p is a Restaurant object, this will give the child class:
>>> p.restaurant
<Restaurant: ...>
```

Gdyby `p` w powyższym przykładzie *nie* było `Restaurant` (zostało stworzone bezpośrednio jako obiekt `Place` lub było rodzicem jakiejś innej klasy), odwołanie się do `p.restaurant` zgłosiłoby wyjątek `Restaurant.DoesNotExist`.

Automatycznie stworzone [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) w `Restaurant`, które łączy nas z `Place` wygląda tak:

```
place_ptr = models.OneToOneField(
    Place,
    on_delete=models.CASCADE,
    parent_link=True,
    primary_key=True,
)
```

Możesz nadpisać to pole deklarując własne [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) z [`parent_link=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link) w `Restaurant`.

#### `Meta` i dziedziczenie wielotabelowe

W sytuacji dziedziczenia wielotabelowego, nie ma sensu, aby klasa potomna dziedziczyła z klasy [Meta](#meta-options) swojego rodzica. Wszystkie opcje [Meta](#meta-options) są już zaaplikowane do klasy rodzica i ponowne ich aplikowanie prowadziłoby normalnie do sprzecznego zachowania (w przeciwieństwie do przypadku abstrakcyjnej klasy bazowej, gdzie klasa bazowa nie istnieje na swoich własnych prawach).

Więc model potomny nie ma dostępu dla klasy [Meta](#meta-options) rodzica. Jednakże jest kilka ograniczonych przypadków, gdzie dziecko dziedziczy zachowanie z rodzica: jeśli dziecko nie podaje atrybutu [`ordering`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.ordering) lub [`get_latest_by`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.get_latest_by), odziedziczy je po rodzicu.

Jeśli rodzic ma określony porządek i nie chcesz, aby dziecko miało jakikolwiek naturalny porządek, możesz wyraźnie go wyłączyć:

```
class ChildModel(ParentModel):
    # ...
    class Meta:
        # Remove parent's ordering effect
        ordering = []
```

#### Dziedziczenie i relacje zwrotne

Ponieważ dziedziczenie wielotabelowe używa domyślnego [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) by połączyć dziecko z rodzicem, możliwe jest przejście z rodzica „w dół” do dziecka, jak w powyższym przykładzie. To pole używa nazwy, która jest domyślną wartością [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) dla relacji [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) i [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField). Jeśli umieszczasz te typy relacji w podklasie modelu rodzica, **musisz** podać wartość atrybutu [`related_name`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) w każdym takim polu. Jeśli zapomnisz, Django zgłosi błąd walidacji.

Na przykład używając znów powyższej klasy `Place`, stwórzmy inną podklasę z [`ManyToManyField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField):

```
class Supplier(Place):
    customers = models.ManyToManyField(Place)
```

This results in the error:

```pytb
Reverse query name for 'Supplier.customers' clashes with reverse query
name for 'Supplier.place_ptr'.

HINT: Add or change a related_name argument to the definition for
'Supplier.customers' or 'Supplier.place_ptr'.
```

Dodanie `related_name` do pola `customers` w ten sposób rozwiązałoby problem: `models.ManyToManyField(Place, related_name='provider')`.

#### Określanie pola połączenia z rodzicem

Jak wspomnieliśmy, Django automatycznie stworzy [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) łączące twoją klasę potomną zwrotnie do wszystkich nie-abstrakcyjnych modeli-rodziców. Jeśli chcesz mieć kontrolę nad nazwą atrybutu łączącego zwrotnie do rodzica, możesz stworzyć swoje własne [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) i ustawić [`parent_link=True`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link), aby wskazać, że twoje pole jest linkiem zwrotnym do klasy-rodzica.

### Modele proxy

Przy [dziedziczeniu wielotabelowym](#multi-table-inheritance) tworzona jest nowa bazodanowa tabela dla każdej podklasy modelu. To zazwyczaj pożądane zachowanie, jako że podklasa potrzebuje miejsca na przechowanie dodatkowych pól z danymi, których nie ma w klasie bazowej. Jednakże czasem możesz chcieć tylko zmienić pythonowe zachowanie modelu – na przykład zmienić domyślnego menadżera lub dodać nową metodę.

Do tego służy modelowe dziedziczenie proxy: do tworzenia *proxy* dla oryginalnego modelu. Możesz tworzyć, usuwać i aktualizować instancje modelu proxy a wszystkie dane będą zapisywane tak, jakbyś używał oryginalnego (nie-zproxowanego) modelu. Różnica polega na tym, że możesz zmieniać rzeczy takie jak domyślny porządek modelu lub domyślnego menadżera w proxy, nie musząc zmieniać oryginału.

Modele proxy deklaruje się jak zwykłe modele. Mówisz Django, że to jest model proxy ustawiając atrybut [`proxy`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.proxy) klasy `Meta` na `True`.

Na przykład załóżmy, że chcesz dodać metodę do modelu `Person`. Możesz zrobić to w ten sposób:

```
from django.db import models

class Person(models.Model):
    first_name = models.CharField(max_length=30)
    last_name = models.CharField(max_length=30)

class MyPerson(Person):
    class Meta:
        proxy = True

    def do_something(self):
        # ...
        pass
```

The `MyPerson` class operates on the same database table as its parent
`Person` class. In particular, any new instances of `Person` will also be
accessible through `MyPerson`, and vice-versa:

```pycon
>>> p = Person.objects.create(first_name="foobar")
>>> MyPerson.objects.get(first_name="foobar")
<MyPerson: foobar>
```

Możesz również użyć modelu proxy, aby określić inny domyślny porządek w modelu. Możesz nie zawsze chcieć kolejności modelu `Person`, lecz regularnej kolejności według atrybutu `last_name`, gdy używasz proxy:

```
class OrderedPerson(Person):
    class Meta:
        ordering = ["last_name"]
        proxy = True
```

Teraz zwykłe zapytania `Person` będą nieuporządkowane a zapytania `OrderedPerson` będą w kolejności według `last_name`.

Modele proxy dziedziczą atrybuty `Meta` [w ten sam sposób co zwykłe modele](#meta-and-multi-table-inheritance).

#### `QuerySet`y dalej zwracają model, który jest żądany

Nie ma możliwości, aby Django zwróciło, powiedzmy, obiekt `MyPerson`, kiedykolwiek pytasz o obiekty `Person`. Queryset obiektów `Person` zwróci tylko te typy obiektów. Istotą obiektów proxy jest to, że kod polegający na oryginalnym `Person` będzie ich używał a twój własny kod może używać twoich rozszerzeń (żaden inny kod i tak na nich nie polega). To nie jest sposób na zastąpienie modelu `Person` (ani żadnego innego) wszędzie czymś twojego autorstwa.

#### Ograniczenia dla kasy bazowej

Model proxy musi dziedziczyć z dokładnie jednej nie-abstrakcyjnej klasy modelu. Nie możesz dziedziczyć z wielu nie-abstrakcyjnych modeli, jako że model proxy nie przechowuje żadnego połączenia pomiędzy wierszami w innych tabelach bazy danych. Model proxy może dziedziczyć z dowolnej liczby abstrakcyjnych klas modeli, pod warunkiem, że *nie* definiują żadnych pól modelu. Model proxy może również dziedziczyć z dowolnej liczby modeli proxy, które mają wspólną nie-abstrakcyjną klasę-rodzica.

#### Managery modelu proxy

Jeśli nie określisz żadnego managera modelu przy modelu proxy, odziedziczy on managery ze swojego modelu-rodzica. Jeśli zdefiniujesz managera na modelu proxy, stanie się domyślnym, aczkolwiek managery określone przy klasie-rodzicu będą wciąż dostępne.

Kontynuując nasz przykład, mógłbyś zmienić domyślny manager używany przy wykonywaniu zapytań przy modelu `Person` w ten sposób:

```
from django.db import models

class NewManager(models.Manager):
    # ...
    pass

class MyPerson(Person):
    objects = NewManager()

    class Meta:
        proxy = True
```

Jeśli chciałeś dodać nowy manager do Proxy, bez zastępowania istniejącego domyślnego, możesz użyć technik opisanych w dokumentacji [customowych managerów](/pl/5.1/topics/db/managers/#custom-managers-and-inheritance): stwórz klasę bazową zawierającą nowe managery i dziedzicz z niej za pierwszą klasą bazową:

```
# Create an abstract class for the new manager.
class ExtraManagers(models.Model):
    secondary = NewManager()

    class Meta:
        abstract = True

class MyPerson(Person, ExtraManagers):
    class Meta:
        proxy = True
```

Prawdopodobnie nie będziesz potrzebować tego robić często, ale, jeśli będziesz, jest to możliwe.

#### Różnica między dziedziczeniem proxy i modelami unmanaged

Dziedziczenie modeli proxy może wyglądać całkiem podobnie do tworzenia modelu unmanaged przy użyciu atrybutu [`managed`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.managed) klasy `Meta` modelu.

Ostrożnie ustawiając [`Meta.db_table`](/pl/5.1/ref/models/options/#django.db.models.Options.db_table) mógłbyś stworzyć model unmanaged, który przysłania istniejący model i dodaje do niego pythonowe metody. Jednakże to byłoby bardzo powtarzalne i delikatne, jako że musiałbyś utrzymywać obie kopie zsynchronizowane, jeśli robiłbyś jakiekolwiek zmiany.

Z drugiej strony modele proxy są przeznaczone do zachowania się dokładnie jak model, dla którego są proxym. Są one zawsze zsychronizowane z modelem-rodzicem jako że bezpośrednio dziedziczą jego pola i managery.

Ogólnymi zasadami są:

1. Jeśli mirrorujesz istniejący model lub tabelę bazy danych i nie chcesz wszystkich oryginalnych kolumn tabeli bazy danych, użyj `Meta.managed=False`. Ta opcja jest normalnie przydatna do modelowania widoków bazodanowych i tabel poza kontrolą Django.
2. Jeśli chcesz zmienić tylko-pythonowe zachowanie modelu. ale zatrzymać wszystkie te same pola jako oryginalne, użyj `Meta.proxy=True`. To ustawia rzeczy tak, że model proxy jest dokładną kopią struktury przechowywania oryginalnego modelu, gdy są zapisywane dane.

### Wielodziedziczenie

Tak jak w dziedziczeniu w Pythonie, możliwe jest dla modelu Django dziedziczyć z wielu modeli-rodziców. Miej świadomość, że obowiązują tu normalne pythonowe reguły rozwiązywania nazw. Pierwsza klasa bazowa, w której dana nazwa (np. [Meta](#meta-options)) się pojawia, będzie tą, z której nazwa będzie używana. Na przykład to oznacza, że jeśli wiele rodziców zawiera klasę [Meta](#meta-options), tylko pierwsza będzie użyta, a wszystkie pozostałe zostaną zigonorowane.

Przeważnie nie będziesz potrzebował dziedziczyć z wielu rodziców. Główny przypadek użycia, gdzie jest to przydatne, to dla klas „mix-in”: dodanie szczególnego dodatkowego pola lub metody do każdej klasy, która dziedziczy z mix-ina. Postaraj się utrzymać swoje hierarchie dziedziczenia tak proste i bezpośrednie, jak to możliwe, abyś nie musiał walczyć, by ustalić, skąd pochodzi poszczególny kawałek informacji.

Zwróć uwagę, że dziedziczenie z wielu modeli, które mają wspólne pole klucza głównego `id` spowoduje zgłoszenie błędu. Aby poprawnie używać wielodziedziczenia, możesz użyć bezpośrednio [`AutoField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.AutoField) w bazowych modelach:

```
class Article(models.Model):
    article_id = models.AutoField(primary_key=True)
    ...

class Book(models.Model):
    book_id = models.AutoField(primary_key=True)
    ...

class BookReview(Book, Article):
    pass
```

Lub użyć wspólnego przodka do trzymania [`AutoField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.AutoField). Wymaga to użycia bezpośrednio [`OneToOneField`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) z każdego modelu-rodzica do wspólnego przodka, aby uniknąć kolizji pomiędzy polami, które są automatycznie generowane i dziedziczone przez dzieci:

```
class Piece(models.Model):
    pass

class Article(Piece):
    article_piece = models.OneToOneField(
        Piece, on_delete=models.CASCADE, parent_link=True
    )
    ...

class Book(Piece):
    book_piece = models.OneToOneField(Piece, on_delete=models.CASCADE, parent_link=True)
    ...

class BookReview(Book, Article):
    pass
```

### „Ukrywanie” nazwy pola jest niedozwolone

W normalnym dziedziczeniu klas Pythona, dozwolone jest dla klasy potomnej nadpisywać dowolny atrybut z klasy-rodzica. W Django, zazwyczaj nie jest to dozwolone dla pól modelu. Jeśli nie-abstrakcyjna klasa bazowa modelu ma pole o nazwie `author`, nie możesz stworzyć innego pola modelu ani określić atrybutu o nazwie `author` w żadnej klasie, która dziedziczy z tej klasy bazowej.

To ograniczenie nie ma zastosowania dla pól modeli dziedziczonych z modelu abstrakcyjnego. Takie pola mogą być nadpisywane innym polem lub wartością, lub być usunięte przez ustawienie `field_name = None`.

> **Warning**
>
> Managery modelu są dziedziczone z abstrakcyjnych klas bazowych. Nadpisywanie dziedziczonego pola, które jest używane przez dziedziczonego [`Manager`](/pl/5.1/topics/db/managers/#django.db.models.Manager)a może powodować drobne błędy. Patrz [własne managery i dziedziczenie modeli](/pl/5.1/topics/db/managers/#custom-managers-and-inheritance).

> **Note**
>
> Niektóre pola określają dodatkowe atrybuty dla modelu, na przykład [`ForeignKey`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) określa dodatkowy atrybut z dodanym `_id` do nazwy pola, jak również `related_name` i `related_query_name` dla powiązanego modelu.
>
> Te dodatkowe atrybuty nie mogą zostać nadpisane, chyba że pole, które je określa, zostanie zmienione lub usunięte i przestanie określać dodatkowy atrybut.

Nadpisywanie pól w modelu-rodzicu prowadzi do trudności w obszarach takich jak inicjalizacja nowych instancji (określanie które pole jest inicjalizowane w `Model.__init__`) i serializacja. Są to funkcje, z którymi normalne dziedziczenie klas w języku Python nie musi być traktowane w ten sam sposób, więc różnica między dziedziczeniem modelu Django a dziedziczeniem klasy Pythona nie jest arbitralna.

To ograniczenie dotyczy tylko atrybutów, które są instancjami [`Field`](/pl/5.1/ref/models/fields/#django.db.models.Field). Inne pythonowe atrybuty mogą być nadpisywane, jeśli tego sobie życzysz. Dotyczy to również tylko nazwy atrybutu jak widzi to Python: jeśli ręcznie podajesz nazwę kolumny w bazie danych, możesz mieć tą samą nazwę kolumny pojawiającą się zarówno w dziecku jak i modelu-przodku dla dziedziczenia wielo-tabelowego (to są kolumny w dwóch różnych tabelach bazy danych).

Django zgłosi [`FieldError`](/pl/5.1/ref/exceptions/#django.core.exceptions.FieldError), jeśli nadpiszesz jakieś pole modelu w jakimś modelu-przodku.

Note that because of the way fields are resolved during class definition, model
fields inherited from multiple abstract parent models are resolved in a strict
depth-first order. This contrasts with standard Python MRO, which is resolved
breadth-first in cases of diamond shaped inheritance. This difference only
affects complex model hierarchies, which (as per the advice above) you should
try to avoid.

## Organizacja modeli w pakiecie

Komenda [`manage.py startapp`](/pl/5.1/ref/django-admin/#django-admin-startapp) tworzy strukturę aplikacji, która zawiera plik `models.py`. Jeśli masz wiele modeli, rozdzielenie ich na osobne pliki może być przydatne.

Aby to zrobić, stwórz pakiet `models`. Usuń `models.py` i stwórz katalog `myapp/models/` z plikiem `__init__.py` i plikami do przechowania twoich modeli. Musisz zaimportować modele w pliku `__init__.py`.

Na przykład jeśli miałeś `organic.py` i `synthetic.py` w katalogu `models`:

*`myapp/models/__init__.py`*

```python
from .organic import Person
from .synthetic import Robot
```

Importowanie wprost każdego modelu zamiast używania `from .models import *` ma zalety niezaśmiecania przestrzeni nazw, czynienia kodu bardziej czytelnym i uczynienia przydatnymi narzędzi do analizy kodu.

> **See also**
>
> **[Dokumentacja modeli](/pl/5.1/ref/models/)**
>
>   Pokrywa całe API związane z modelami włączając pola modeli, powiązane obiekty i `QuerySet`y.