---
title: "Modele"
version: 2.0
locale: pl
source: https://docs.djangoproject.com/pl/2.0/topics/db/models/
canonical: https://djangodocs.dev/pl/2.0/topics/db/models/
---
# Modele
Model to pojedyncze, pełne źródło danych o twoich danych. Zawiera podstawowe pola i zachowania danych, które przechowujesz. Zazwyczaj każdy model odpowiada jednej tabeli w bazie danych.
Podstawy:
- Każdy model to klasa Pythona, która dziedziczy po [`django.db.models.Model`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model).
- Każdy atrybut modelu reprezentuje pole w tabeli.
- Z tymi rzeczami Django daje ci automatycznie wygenerowane API dostępu do bazy danych; patrz [Making queries](/pl/2.0/topics/db/queries/).
## Szybki przykład
Ten przykładowy model definiuję klasę `Person`, która ma `first_name` i `last_name`:
```
from django.db import models
class Person(models.Model):
first_name = models.CharField(max_length=30)
last_name = models.CharField(max_length=30)
```
`first_name` i `last_name` są [polami](#fields) modelu. Każde pole jest podane jako atrybut klasy a każdemu atrybutowi odpowiada kolumna w bazie danych.
Powyższy model `Person` stworzyłby taką tabelę w bazie danych:
```sql
CREATE TABLE myapp_person (
"id" serial NOT NULL PRIMARY KEY,
"first_name" varchar(30) NOT NULL,
"last_name" varchar(30) NOT NULL
);
```
Kilka technicznych uwag:
- Nazwa tabeli w sposób automatyczny pochodzi od meta-danych modelu, ale może zostać nadpisana. Więcej szczegółów w artykule [Table names](/pl/2.0/ref/models/options/#table-names).
- Pole `id` jest dodawane automatycznie, ale to zachowanie może zostać nadpisane. Patrz [Automatyczne pola klucza głównego](#automatic-primary-key-fields).
- SQL `CREATE TABLE` w tym przykładzie jest sformatowany przy użyciu składni PostgreSQL, ale warto zauważyć, że Django używa SQL-a dostosowanego do backendu bazy danych podanego w twoim [pliku ustawień](/pl/2.0/topics/settings/).
## Używanie modeli
Kiedy zdefiniowałeś już swoje modele, musisz powiedzieć Django, że chcesz ich *użyć*. Zrób to edytując swój plik ustawień i dodając do ustawienia [`INSTALLED_APPS`](/pl/2.0/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS) nazwę modułu, który zawiera twoje `models.py`.
Na przykład jeśli moduły dla twojej aplikacji żyją w module `myapp.models` (struktura pakietu, która jest stworzona dla aplikacji przez skrypt [`manage.py startapp`](/pl/2.0/ref/django-admin/#django-admin-startapp)), częściowo [`INSTALLED_APPS`](/pl/2.0/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS) powinno wyglądać tak:
```
INSTALLED_APPS = [
#...
'myapp',
#...
]
```
Gdy dodajesz nowe aplikacje do [`INSTALLED_APPS`](/pl/2.0/ref/settings/#std-setting-INSTALLED_APPS), nie zapomnij uruchomić [`manage.py migrate`](/pl/2.0/ref/django-admin/#django-admin-migrate), opcjonalnie robiąc wcześniej dla nich migracje przy użyciu [`manage.py makemigrations`](/pl/2.0/ref/django-admin/#django-admin-makemigrations).
## Pola
Najważniejszą częścią modelu – i jedyną wymaganą jego częścią – jest lista pól w bazie danych, które określa. Pola są określone przez atrybuty klasowe. Uważaj, aby nie wybrać nazw pól, które są w konflikcie z [API modeli](/pl/2.0/ref/models/instances/) takich jak `clean`, `save` lub `delete`.
Przykład:
```
from django.db import models
class Musician(models.Model):
first_name = models.CharField(max_length=50)
last_name = models.CharField(max_length=50)
instrument = models.CharField(max_length=100)
class Album(models.Model):
artist = models.ForeignKey(Musician, on_delete=models.CASCADE)
name = models.CharField(max_length=100)
release_date = models.DateField()
num_stars = models.IntegerField()
```
### Typy pól
Każde pole twojego modelu powinno być instancją odpowiedniej klasy [`Field`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field). Django używa typów klas pól, aby określić kilka rzeczy:
- Rodzaj kolumny, który mówi bazie danych jaki rodzaj danych ma przechowywać (na przykład `INTEGER`, `VARCHAR`, `TEXT`).
- Domyślny HTML-owy [widżet](/pl/2.0/ref/forms/widgets/) używany przy renderowaniu pola formularza (na przykład ``).
- Minimalne wymagania walidacji, używane w panelu administracyjnym Django i w automatycznie generowanych formularzach.
W Django są tuziny wbudowanych typów pól; pełną ich listę możesz znaleźć w [dokumentacji pól modeli](/pl/2.0/ref/models/fields/#model-field-types). W prosty sposób możesz dopisać swoje własne pola, jeśli te domyślne Django nie wystarczają; patrz [Writing custom model fields](/pl/2.0/howto/custom-model-fields/).
### Opcje pól
Każde pole przyjmuje określony zestaw argumentów właściwych dla pola (udokumentowanych w [dokumentacji pól modeli](/pl/2.0/ref/models/fields/#model-field-types)). Na przykład [`CharField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.CharField) (i jego podklasy) wymagają podania argumentu [`max_length`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.CharField.max_length), który określa rozmiar pola `VARCHAR` w bazie danych używanego do przechowywania danych.
Jest też zestaw wspólnych argumentów dostępnych dla wszystkich typów pól. Wszystkie są opcjonalne. Są w pełni objaśnione w [dokumentacji](/pl/2.0/ref/models/fields/#common-model-field-options), ale tu umieszczamy szybkie podsumowanie najczęściej używanych:
**[`null`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null)**
Jeśli ma wartość `True`, Django będzie przechowywał puste wartości jako `NULL` w bazie danych. Domyślnie ma wartość `False`.
**[`blank`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank)**
Jeśli ma wartość `True`, pole może być puste. Domyślnie ma wartość `False`.
Zwróć uwagę, że to co innego niż [`null`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null). [`null`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.null) jest związany czysto z bazą danych, podczas gdy [`blank`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank) jest związany z walidacją. Jeśli pole ma [`blank=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank), walidacja formularza pozwoli na wpis z pustą wartością. Jeśli pole ma [`blank=False`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.blank), pole będzie wymagane.
**[`choices`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.choices)**
Typ iterowalny (na przykład lista lub krotka) 2-krotek do użycia jako lista wyborów dla tego pola. Jeśli jest podany, domyślnym widżetem pola formularza będzie select box zamiast standardowego pola tekstowego i będzie ograniczał wybory do podanych opcji.
Lista wyborów wygląda w ten sposób:
```
YEAR_IN_SCHOOL_CHOICES = (
('FR', 'Freshman'),
('SO', 'Sophomore'),
('JR', 'Junior'),
('SR', 'Senior'),
('GR', 'Graduate'),
)
```
Pierwszy element każdej krotki jest wartością, która będzie przechowywana w bazie danych. Drugi element jest wyświetlany przez widżet formularza pola.
Mając instancję modelu, dostęp do wartości wyświetlanej z `choices` można uzyskać korzystając z metody [`get_FOO_display()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.get_FOO_display). Na przykład:
```
from django.db import models
class Person(models.Model):
SHIRT_SIZES = (
('S', 'Small'),
('M', 'Medium'),
('L', 'Large'),
)
name = models.CharField(max_length=60)
shirt_size = models.CharField(max_length=1, choices=SHIRT_SIZES)
```
```
>>> p = Person(name="Fred Flintstone", shirt_size="L")
>>> p.save()
>>> p.shirt_size
'L'
>>> p.get_shirt_size_display()
'Large'
```
**[`default`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.default)**
Domyślna wartość dla pola. Może to być wartość lub obiekt wywoływalny. Jeśli to obiekt wywoływalny, będzie wywoływany za każdym razem, gdy tworzony będzie nowy obiekt.
**[`help_text`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.help_text)**
Dodatkowe pole „pomocy” do wyświetlenia przy widżecie formularza. Jest pomocne jako dokumentacja nawet jeśli twoje pole nie jest używane w formularzu.
**[`primary_key`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key)**
Jeśli ma wartość `True`, to pole jest kluczem głównym dla modelu.
Jeśli nie podasz [`primary_key=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) dla żadnego pola w swoim modelu, Django automatycznie doda [`IntegerField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.IntegerField) do trzymania klucza głównego, więc nie musisz ustawiać [`primary_key=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) na żadnym ze swoich pól, jeśli nie chcesz nadpisać domyślnego zachowania dla klucza głównego. Po więcej idź do artykułu [Automatyczne pola klucza głównego](#automatic-primary-key-fields).
Pole klucza głównego jest tyko do odczytu. Jeśli zmienisz wartość klucza głównego istniejącego obiektu i zapiszesz go, powstanie nowy obiekt obok starego obiektu. Na przykład:
```
from django.db import models
class Fruit(models.Model):
name = models.CharField(max_length=100, primary_key=True)
```
```pycon
>>> fruit = Fruit.objects.create(name='Apple')
>>> fruit.name = 'Pear'
>>> fruit.save()
>>> Fruit.objects.values_list('name', flat=True)
```
**[`unique`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.unique)**
Jeśli ma wartość `True`, to pole musi być unikalne wewnątrz tabeli.
Powtarzamy, to są tylko krótkie opisy najbardziej powszechnych opcji pól. Pełne szczegóły można odnaleźć w [dokumentacji wspólnych opcji pól](/pl/2.0/ref/models/fields/#common-model-field-options).
### Automatyczne pola klucza głównego
Domyślnie Django daje każdemu modelowi następujące pole:
```
id = models.AutoField(primary_key=True)
```
To automatycznie zwiększany klucz główny.
Jeśli chciałbyś określić własny klucz główny, po prostu dodaj [`primary_key=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) w jednym ze swoich pól. Jeśli Django zobaczy, że określiłeś wprost [`Field.primary_key`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key), nie doda automatycznej kolumny `id`.
Każdy model wymaga, aby dokładnie jedno pole miało [`primary_key=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key) (albo określone wprost albo dodane automatycznie).
### Rozwlekłe nazwy pól
Każdy typ pola, za wyjątkiem [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) i [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField), przyjmuje opcjonalny pierwszy pozycyjny argument – rozwlekłą nazwę. Jeśli nie jest podana, Django automatycznie ją stworzy używając nazwy artybutu pola, konwertując znaki podkreślenia na spacje.
W tym przykładzie rozwlekłą nazwą jest `"person's first name"`:
```
first_name = models.CharField("person's first name", max_length=30)
```
W tym przykładzie rozwlekłą nazwą jest `"first name"`:
```
first_name = models.CharField(max_length=30)
```
[`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) i [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) wymagają, aby pierwszy argument był klasą modelu, więc używaj argumentu nazwanego [`verbose_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.verbose_name):
```
poll = models.ForeignKey(
Poll,
on_delete=models.CASCADE,
verbose_name="the related poll",
)
sites = models.ManyToManyField(Site, verbose_name="list of sites")
place = models.OneToOneField(
Place,
on_delete=models.CASCADE,
verbose_name="related place",
)
```
Konwencja zaleca nie kapitalizowanie pierwszej litery [`verbose_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.verbose_name). Django automatycznie uczyni pierwszą literę wielką, gdzie będzie tego potrzebował.
### Relacje
W sposób oczywisty siła relacyjnych baz danych leży w tabelach będących ze sobą nawzajem w relacjach. Django daje sposoby na określenie trzech najbardziej powszechnych typów relacji w bazach danych: wiele-do-jednego, wiele-do-wielu i jeden-do-jednego.
#### Many-to-one relationships
Aby określić relację wiele-do-jednego, użyj [`django.db.models.ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey). Możesz użyć go tak jak każdą inną klasę typu [`Field`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field): zawierając ją jaką atrybut klasowy swojego modelu.
[`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) wymaga argumentu pozycyjnego: klasy, do której model jest w relacji.
Na przykład jeśli model `Car` ma pole `Manufacturer` – to znaczy, że `Manufacturer` robi wiele samochodów, ale każde `Car` ma tylko jedno `Manufacturer` – użyj poniższych definicji:
```
from django.db import models
class Manufacturer(models.Model):
# ...
pass
class Car(models.Model):
manufacturer = models.ForeignKey(Manufacturer, on_delete=models.CASCADE)
# ...
```
Możesz też tworzyć [relacje rekursywne](/pl/2.0/ref/models/fields/#recursive-relationships) (obiekt z relacją wiele-do-jednego do samego siebie) i [relacje do modeli jeszcze niezdefiniowanych](/pl/2.0/ref/models/fields/#lazy-relationships); szczegóły w [dokumentacji pól modelu](/pl/2.0/ref/models/fields/#ref-foreignkey).
Sugerowane, ale nie wymagane, jest aby nazwa pola [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) (`manufacturer` w przykładzie powyżej) była nazwą modelu, małymi literami. Możesz oczywiście nazwać pole jak tylko chcesz. Na przykład:
```
class Car(models.Model):
company_that_makes_it = models.ForeignKey(
Manufacturer,
on_delete=models.CASCADE,
)
# ...
```
> **See also**
>
> Pola [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) przyjmują kilka dodatkowych argumentów, które są objaśnione w [dokumentacji pól modelu](/pl/2.0/ref/models/fields/#foreign-key-arguments). Te opcje pomagają określić jak relacja powinna działać; wszystkie są opcjonalne.
>
> Szczegóły na temat dostępu do obiektów w relacji zwrotnej są opisane w [Przykład pójścia w relację zwrotną](/pl/2.0/topics/db/queries/#backwards-related-objects).
>
> Przykładowy kod znajdziesz w [Przykład modelu w relacji wiele-do-jednego](/pl/2.0/topics/db/examples/many_to_one/).
#### Many-to-many relationships
Aby zdefiniować relację wiele-do-wielu, użyj [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField). Używa się jej jak każdy typ klasy [`Field`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field): dodając jako atrybut klasowy twojego modelu.
[`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) przyjmuje wymagany argument pozycyjny: klasę, z którą model jest związany.
Na przykład, jeśli `Pizza` ma wiele obiektów `Topping` – to znaczy, że `Topping` może być na wielu pizzach i każda `Pizza` ma wiele składników – tak należy to zareprezentować:
```
from django.db import models
class Topping(models.Model):
# ...
pass
class Pizza(models.Model):
# ...
toppings = models.ManyToManyField(Topping)
```
Tak jak z [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), możesz też tworzyć [relacje rekursywne](/pl/2.0/ref/models/fields/#recursive-relationships) (obiekt z relacją wiele-do-wielu do samego siebie) i [relacje do modeli jeszcze nie zdefiniowanych](/pl/2.0/ref/models/fields/#lazy-relationships).
Sugerowane, ale nie wymagane jest, aby nazwa pola [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) (`toppings` w przykładzie powyżej) była rzeczownikiem w liczbie mnogiej opisującym zbiór obiektów powiązanego modelu.
Nie ma znaczenia, który model ma [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField), ale powinieneś umieszczać je tylko w jednym z modeli – nie w obu.
Zazwyczaj instancje [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) powinny być w obiekcie, który będzie edytowany w formularzu. W powyższym przykładzie `toppings` są w `Pizza` (w odróżnieniu od `Topping` mającego [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) `pizzas` ) ponieważ bardziej naturalnym jest myśleć o pizzach mających składniki niż o składnikach będących na wielu pizzach. W sposób, ja jest to przedstawione powyżej, formularz klasy `Pizza` pozwoliłby użytkownikom wybierać składniki.
> **See also**
>
> Pełny przykład można znaleźć w artykule [Przykład modelu w relacji wiele-do-wielu](/pl/2.0/topics/db/examples/many_to_many/).
Pola [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) też przyjmują kilka dodatkowych argumentów, które są objaśnione w [dokumentacji pól modelu](/pl/2.0/ref/models/fields/#manytomany-arguments). Te opcje pomagają określić jak relacja powinna działać; wszystkie są opcjonalne.
#### Dodatkowe pola w relacjach wiele-do-wielu
Kiedy masz do czynienia tylko z prostymi relacjami wiele-do-wielu takimi jak mieszanie i łączenie pizz i ich składników, standardowe [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) jest wszystkim, czego ci potrzeba. Jednak czasem możesz potrzebować powiązać dane z relacją pomiędzy dwoma modelami.
Na przykład rozważ przypadek aplikacji śledzącej grupy muzyczne, do których należą muzycy. Pomiędzy osobą a grupami, których jest członkiem, mamy relację wiele-do-wielu, więc mógłbyś użyć [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) jako reprezentacji tej relacji. Jednakże jest wiele detali związanych z członkostwem, które mógłbyś chcieć zbierać, takich jak data, w której osoba dołączyła do grupy.
Dla takich sytuacji Django pozwala określić model, który będzie użyty do zarządzania relacją wiele-do-wielu. Możesz wtedy umieścić dodatkowe pola w tym pośrednim modelu. Model pośredni jest związany z [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) przez użycie argumentu `through` do wskazania na model, który będzie się zachowywał jako pośredni. Dla naszego muzycznego przykładu kod wyglądałby jakoś tak:
```
from django.db import models
class Person(models.Model):
name = models.CharField(max_length=128)
def __str__(self):
return self.name
class Group(models.Model):
name = models.CharField(max_length=128)
members = models.ManyToManyField(Person, through='Membership')
def __str__(self):
return self.name
class Membership(models.Model):
person = models.ForeignKey(Person, on_delete=models.CASCADE)
group = models.ForeignKey(Group, on_delete=models.CASCADE)
date_joined = models.DateField()
invite_reason = models.CharField(max_length=64)
```
Kiedy ustawiasz model pośredni, wprost określasz klucze obce do modeli, które wchodzą w skład relacji wiele-do-wielu. Ta deklaracja wprost określa jak są związane te dwa modele.
Model pośredni ma kilka ograniczeń:
- Twój model pośredni musi zawierać jeden i *tylko* jeden klucz obcy do źródłowego modelu (w naszym przykładzie byłoby to `Group`), lub musisz podać wprost klucze obce, które Django powinno użyć w relacji używając [`ManyToManyField.through_fields`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField.through_fields). Jeśli masz więcej niż jeden klucz obcy i `through_fields` nie jest podane, zostanie zgłoszony błąd walidacji. Podobne ograniczenie tyczy się klucza obcego na modelu celu relacji (w naszym przykładzie byłoby to Person).
- Dla modelu, który ma relację wiele-do-wielu do samego siebie przez model pośredni, dwa klucze obce do tego samego modelu są dozwolone, ale będą traktowane jako dwie (różne) strony relacji wiele-do-wielu. Tym niemniej jeśli są *więcej* niż dwa klucze obce, również musisz określić `through_fields` jak powyżej. W przeciwnym wypadku zostanie zgłoszony błąd walidacji.
- Określając relację wiele-do-wielu z modelu do niego samego przy pomocy modelu pośredniego, *musisz* użyć [`symmetrical=False`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField.symmetrical) (patrz [dokumentacja pól modelu](/pl/2.0/ref/models/fields/#manytomany-arguments)).
Kiedy już skonfigurowałeś swoje [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField) tak, aby używało twojego modelu pośredniego (w tym przypadku `Membership`), możesz zacząć dodawać jakieś relacje wiele-do-wielu. Robi się to tworząc instancje modelu pośredniego:
```
>>> ringo = Person.objects.create(name="Ringo Starr")
>>> paul = Person.objects.create(name="Paul McCartney")
>>> beatles = Group.objects.create(name="The Beatles")
>>> m1 = Membership(person=ringo, group=beatles,
... date_joined=date(1962, 8, 16),
... invite_reason="Needed a new drummer.")
>>> m1.save()
>>> beatles.members.all()
]>
>>> ringo.group_set.all()
]>
>>> m2 = Membership.objects.create(person=paul, group=beatles,
... date_joined=date(1960, 8, 1),
... invite_reason="Wanted to form a band.")
>>> beatles.members.all()
, ]>
```
W przeciwieństwie do pól wiele-do-wielu, *nie możesz* używać `add()`, `create()` ani `set()` do tworzenia relacji:
```
>>> # The following statements will not work
>>> beatles.members.add(john)
>>> beatles.members.create(name="George Harrison")
>>> beatles.members.set([john, paul, ringo, george])
```
Dlaczego? Nie możesz po prostu stworzyć relacji pomiędzy `Person` i `Group` – musisz podać wszystkie szczegóły relacji wymagane przez model `Membership`. Proste wywołania `add`, `create` i przypisania nie dają możliwości określenia tych dodatkowych danych. W efekcie są wyłączone dla relacji wiele-do-wielu, które używają modelu pośredniego. Jedynym sposobem na stworzenie tego typu relacji jest stworzenie instancji modelu pośredniego.
Metoda [`remove()`](/pl/2.0/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.remove) jest wyłączona z podobnych powodów. Na przykład jeśli własna tabela „through” określona przez model pośredni nie wymusza unikalności na parze `(model1, model2)`, wywołanie `remove()` nie dostarczałoby wystarczająco informacji, by określić, która instancja modelu pośredniego powinna być usunięta:
```
>>> Membership.objects.create(person=ringo, group=beatles,
... date_joined=date(1968, 9, 4),
... invite_reason="You've been gone for a month and we miss you.")
>>> beatles.members.all()
, , ]>
>>> # This will not work because it cannot tell which membership to remove
>>> beatles.members.remove(ringo)
```
Natomiast metoda [`clear()`](/pl/2.0/ref/models/relations/#django.db.models.fields.related.RelatedManager.clear) może być używana do usunięcia wszystkich relacji wiele-do-wielu dla instancji:
```
>>> # Beatles have broken up
>>> beatles.members.clear()
>>> # Note that this deletes the intermediate model instances
>>> Membership.objects.all()
```
Kiedy już ustanowisz relacje wiele-do-wielu tworząc instancje swojego modelu pośredniego, możesz tworzyć kwerendy. Tak jak z normalnymi relacjami wiele-do-wielu możesz odpytywać używając atrybutów modelu związanego przez relację wiele-do-wielu:
```
# Find all the groups with a member whose name starts with 'Paul'
>>> Group.objects.filter(members__name__startswith='Paul')
]>
```
Jako że używasz modelu pośredniego, możesz też tworzyć kwerendy z użyciem jego atrybutów:
```
# Find all the members of the Beatles that joined after 1 Jan 1961
>>> Person.objects.filter(
... group__name='The Beatles',
... membership__date_joined__gt=date(1961,1,1))
```
Jeśli potrzebujesz uzyskać informacje o „członkostwie”, możesz zrobić to bezpośrednio odpytując model `Membership`:
```
>>> ringos_membership = Membership.objects.get(group=beatles, person=ringo)
>>> ringos_membership.date_joined
datetime.date(1962, 8, 16)
>>> ringos_membership.invite_reason
'Needed a new drummer.'
```
Innym sposobem na uzyskanie tej samej informacji jest odpytanie [zwrotnej relacji wiele-do-wielu](/pl/2.0/topics/db/queries/#m2m-reverse-relationships) z obiektu `Person`:
```
>>> ringos_membership = ringo.membership_set.get(group=beatles)
>>> ringos_membership.date_joined
datetime.date(1962, 8, 16)
>>> ringos_membership.invite_reason
'Needed a new drummer.'
```
#### One-to-one relationships
Aby określić relację jeden-do-jednego, użyj [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField). Używa się je jak każdy inny typ `Field`: dodając je jako atrybut klasowy do swojego modelu.
Najbardziej jest to przydatne na kluczu głównym obiektu, kiedy ten obiekt „rozszerza” inny obiekt w jakiś sposób.
[`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) wymaga argumentu pozycyjnego: klasy, z którą model jest związany.
Na przykład gdybyś budował bazę danych „miejsc”, zbudowałbyś w bazie danych całkiem standardowe rzeczy jak adres, numer telefonu itp. Następnie, jeśli chciałbyś nadbudować bazę miejsc bazą restauracji, zamiast powtarzać się i powielać te pola w modelu `Restaurant`, mógłbyś modelowi `Restaurant` nadać [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) do `Place` (ponieważ restauracja „jest” miejscem; tak naprawdę, aby to obsłużyć, typowo użyłbyś [dziedziczenia](#model-inheritance), które tworzy wewnętrzną relację wiele-do-wielu).
Tak jak z [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey), można tworzyć [relacje rekursywne](/pl/2.0/ref/models/fields/#recursive-relationships) i [relacje do modeli jeszcze nie zdefiniowanych](/pl/2.0/ref/models/fields/#lazy-relationships).
> **See also**
>
> Obejrzyj pełen przykład w [Przykładzie modelu z relacją jeden-do-jednego](/pl/2.0/topics/db/examples/one_to_one/).
Pola [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) przyjmują też opcjonalny argument [`parent_link`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link).
Klasy [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) zwykły automatycznie stawać się kluczami głównymi modelu. Tak już się nie dzieje (chociaż możesz ręcznie przekazać argument [`primary_key`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.primary_key), jeśli chcesz). A zatem jest teraz możliwe, aby mieć wiele pól typu [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) w jednym modelu.
### Modele w wielu plikach
Mieć relację do pola z innej aplikacji jest całkowicie OK. Aby to zrobić zaimportuj powiązany model na początku pliku, w którym są definicje twoich modeli. Następnie po prostu odwołaj się do klasy innego modelu, gdziekolwiek potrzebujesz. Na przykład:
```
from django.db import models
from geography.models import ZipCode
class Restaurant(models.Model):
# ...
zip_code = models.ForeignKey(
ZipCode,
on_delete=models.SET_NULL,
blank=True,
null=True,
)
```
### Ograniczenia nazw pól
Django daje tylko dwa ograniczenia na nazwy pól modelu:
1. Pole nie może być zarezerwowanym słowem Pythona, ponieważ to mogłoby się skończyć błędem składni Pythona. Na przykład:
```
class Example(models.Model):
pass = models.IntegerField() # 'pass' is a reserved word!
```
2. Pole nie może zawierać więcej niż jednego znaku podkreślenia z rzędu z powodu sposobu, w jaki działa składnia lookupu w kwerendach. Na przykład:
```
class Example(models.Model):
foo__bar = models.IntegerField() # 'foo__bar' has two underscores!
```
Bądź co bądź te ograniczenia można obejść, ponieważ nazwa pola nie musi koniecznie zgadzać się z nazwą kolumny w twojej bazie danych. Sprawdź opcję [`db_column`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field.db_column).
Zarezerwowane słowa SQL takie jak `join`, `where` i select\` *są* dozwolone jako nazwy pola modelu, ponieważ Django escape’uje wszystkie nazwy tabel i kolumn w bazie danych w każdej podstawowej kwerendzie SQL. Używa składni cudzysłowów twojego konkretnego silnika bazy danych.
### Własne typy pól
Jeśli żadne z istniejących pól modelu nie może sprostać twoim oczekiwaniom lub jeśli chcesz skorzystać jakichś mniej powszechnych typach kolumn bazy danych, możesz stworzyć swoją własną klasę pola. W pełni opisane tworzenie własnych pól jest opisane w [Writing custom model fields](/pl/2.0/howto/custom-model-fields/).
## Opcje `Meta`
Określ metadane swojego modelu używając wewnętrznego `class Meta`, w ten sposób:
```
from django.db import models
class Ox(models.Model):
horn_length = models.IntegerField()
class Meta:
ordering = ["horn_length"]
verbose_name_plural = "oxen"
```
Metadanymi modelu jest „wszystko, co nie jest polem”, tak jak opcje porządku ([`ordering`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.ordering)), nazwa tabeli w bazie danych ([`db_table`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.db_table)) lub pojedyncze i mnogie nazwy do czytelne dla człowieka ([`verbose_name`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.verbose_name) i [`verbose_name_plural`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.verbose_name_plural)). Żadne z nich nie jest wymagane a dodawanie `class Meta` do modelu jest całkowicie opcjonalne.
Pełną listę wszystkich możliwych opcji `Meta` możesz znaleźć w [dokumentacji opcji modelu](/pl/2.0/ref/models/options/).
## Atrybuty modelu
**`objects`**
Najważniejszym atrybutem modelu jest [`Manager`](/pl/2.0/topics/db/managers/#django.db.models.Manager). To interfejs, przez który operacje kwerend bazy danych są przekazywane modelom Django i jest używany do [pobierania instancji](/pl/2.0/topics/db/queries/#retrieving-objects) z bazy danych. Jeśli nie jest określony własny `Manager`, jego domyślną nazwą jest [`objects`](/pl/2.0/ref/models/class/#django.db.models.Model.objects). Do menadżerów dostęp można uzyskać tylko przez klasy modeli, nie przez instancje modeli.
## Metody modelu
Określaj własne metody w modelu, aby dodać własną funkcjonalność do swoich obiektów „na poziomie wiersza”. Podczas gdy metody klasy [`Manager`](/pl/2.0/topics/db/managers/#django.db.models.Manager) są przeznaczone do robienia rzeczy „na całej tabeli”, metody modelu powinny działaś na poszczególnej instancji modelu.
To cenna technika na trzymanie logiki biznesowej w jednym miejscu – model.
Na przykład ten model ma kilka własnych metod:
```
from django.db import models
class Person(models.Model):
first_name = models.CharField(max_length=50)
last_name = models.CharField(max_length=50)
birth_date = models.DateField()
def baby_boomer_status(self):
"Returns the person's baby-boomer status."
import datetime
if self.birth_date < datetime.date(1945, 8, 1):
return "Pre-boomer"
elif self.birth_date < datetime.date(1965, 1, 1):
return "Baby boomer"
else:
return "Post-boomer"
@property
def full_name(self):
"Returns the person's full name."
return '%s %s' % (self.first_name, self.last_name)
```
Ostatnia metoda w tym przykładzie to [property](/pl/2.0/glossary/#term-property).
Dokumentacja instancji modelu zawiera pełną listę [metod automatycznie dawanych każdemu modelowi](/pl/2.0/ref/models/instances/#model-instance-methods). Możesz nadpisać większość z nich – patrz [nadpisywanie predefiniowanych metod modelu](#overriding-predefined-model-methods) poniżej – ale jest kilka, które prawie zawsze będziesz chciał określić:
**[`__str__()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.__str__)**
„Magiczna metoda” Pythona, która zwraca reprezentację w ciągu znaków dowolnego obiektu. Tego używać będzie Python i Django, kiedykolwiek na instancji modelu wymusimy wyświetlenie jako prosty ciąg znaków. W szczególności dzieje się to, kiedy wyświetlamy obiekt w interaktywnej konsoli lub w panelu administracyjnym.
Zawsze będziesz chciał określić tę metodę; domyślna jest zupełnie nie pomocna.
**[`get_absolute_url()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.get_absolute_url)**
Mówi Django jak wyliczać URL dla obiektu. Django używa go w swoim interfejsie admina i za każdym razem, gdy potrzebuje ustalić URL dla obiektu.
Każdy obiekt, który ma URL, który określa go jednoznacznie, powinien mieć zdefiniowaną tę metodę.
### Nadpisywanie predefiniowanych metod modelu
Jest jeszcze jeden zbiór [metod modelu](/pl/2.0/ref/models/instances/#model-instance-methods), który zawiera zestaw zachowań bazodanowych, które będziesz chciał zmieniać. W szczególności będziesz często chciał zmieniać sposób, w jaki działają [`save()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save) i [`delete()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.delete).
Możesz nadpisać te metody (i każdą inną metodę modelu), aby zmienić ich zachowanie.
Klasycznym przypadkiem użycia dla nadpisania wbudowanych metod jest jeśli chcesz, by coś się działo za każdym razem, gdy zapisujesz obiekt. Na przykład (patrz [`save()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save) po dokumentację parametrów, które akceptuje):
```
from django.db import models
class Blog(models.Model):
name = models.CharField(max_length=100)
tagline = models.TextField()
def save(self, *args, **kwargs):
do_something()
super().save(*args, **kwargs) # Call the "real" save() method.
do_something_else()
```
Możesz też zapobiec zapisaniu:
```
from django.db import models
class Blog(models.Model):
name = models.CharField(max_length=100)
tagline = models.TextField()
def save(self, *args, **kwargs):
if self.name == "Yoko Ono's blog":
return # Yoko shall never have her own blog!
else:
super().save(*args, **kwargs) # Call the "real" save() method.
```
Ważne jest, by pamiętać, aby wywoływać metody nadklasy – to ten fragment z `super().save(*args, **kwargs)` – aby na pewno zapisać obiekt do bazy danych. Jeśli zapomnisz wywołać metodę nadklasy, nie wykona się domyślne działanie i baza danych nie zostanie dotknięta.
Ważne jest też, abyś przekazał argumenty, które mogą zostać przekazane do metody modelu – to robi kawałek `*args, **kwargs`. Django będzie od czasu do czasu rozszerzało możliwości wbudowanych metod modelu dodając nowe argumenty. Używając `*args, **kwargs` w definicjach swoich metod masz gwarancję, że twój kod będzie automatycznie wspierał te argumenty, gdy zostaną dodane.
> **Nadpisane metody modelu nie są wołane przy operacjach zbiorczych**
>
> Zwróć uwagę, że metoda [`delete()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.delete) obiektu niekoniecznie jest wywoływana, gdy [usuwa się obiekty zbiorczo przy użyciu QuerySetu](/pl/2.0/topics/db/queries/#topics-db-queries-delete) lub w rezultacie [`usuwania kaskadowego`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.on_delete). Aby mieć pewność, że twoja własna logika usuwania się wykona, możesz użyć sygnałów [`pre_delete`](/pl/2.0/ref/signals/#django.db.models.signals.pre_delete) i/lub [`post_delete`](/pl/2.0/ref/signals/#django.db.models.signals.post_delete).
>
> Niestety nie ma obejścia przy zbiorczym [`tworzeniu`](/pl/2.0/ref/models/querysets/#django.db.models.query.QuerySet.bulk_create) i [`aktualizacji`](/pl/2.0/ref/models/querysets/#django.db.models.query.QuerySet.update) obiektów, jako że żadna z metod [`save()`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model.save), [`pre_save`](/pl/2.0/ref/signals/#django.db.models.signals.pre_save), and [`post_save`](/pl/2.0/ref/signals/#django.db.models.signals.post_save) nie są wywoływane.
### Wykonywanie własnego SQL-a
Innym powszechnym wzorcem jest pisanie własnych zapytań SQL w metodach modeli i metodach modułowych. Więcej szczegółów na temat używania surowego SQL-a znajdziesz w dokumentacji na temat [używania surowego SQL-a](/pl/2.0/topics/db/sql/).
## Dziedziczenie modeli
Dziedziczenie modeli w Django działa prawie identycznie do sposobu, w jaki normalne dziedziczenie klas działa w Pythonie, ale podstawy z początku strony wciąż nas obowiązują. To znaczy, że klasa bazowa powinna dziedziczyć po [`django.db.models.Model`](/pl/2.0/ref/models/instances/#django.db.models.Model).
Jedyna decyzja, którą musisz podjąć, to czy chcesz, aby modele-rodzice były modelami na swoich własnych prawach (ze swoimi własnymi tabelami w bazie danych), czy rodzice mają być tylko posiadaczami wspólnych informacji, które będą widoczne jedynie przez modele potomne.
Są trzy style dziedziczenia, które są możliwe w Django.
1. Często będziesz potrzebował klasy-rodzica tylko do trzymania informacji, których nie chcesz wpisywać dla każdego modelu potomnego. Ta klasa nie będzie nigdy używana osobno, więc [Abstrakcyjne klasy bazowe](#abstract-base-classes) są tym, czego szukasz.
2. Jeśli dziedziczysz po istniejącym modelu (być może czymś z całkowicie innej aplikacji) i chcesz, aby każdy model miał swoją własną tabelę w bazie danych, [Dziedziczenie wielotabelowe](#multi-table-inheritance) jest właściwą drogą.
3. Ostatecznie jeśli chcesz zmienić zachowanie modelu tylko na poziomie Pythona, bez zmiany pól modelu w żaden sposób, możesz użyć [Proxy models](#proxy-models).
### Abstrakcyjne klasy bazowe
Abstrakcyjne modele bazowe przydają się, gdy chcesz umieścić jakieś wspólne informacje w kilku innych modelach. Piszesz swoją klasę bazową i umieszczasz `abstract=True` w klasie [Meta](#meta-options). Ten model w konsekwencji nie będzie używany do stworzenia żadnej tabeli w bazie danych. Zamiast tego, gdy zostanie użyty jako klasa bazowa dla innych modeli, jego pola zostaną dodane do tabel klasy potomnej.
Przykład:
```
from django.db import models
class CommonInfo(models.Model):
name = models.CharField(max_length=100)
age = models.PositiveIntegerField()
class Meta:
abstract = True
class Student(CommonInfo):
home_group = models.CharField(max_length=5)
```
Model `Student` będzie miał trzy pola: `name`, `age` i `home_group`. Model `CommonInfo` nie może być używany jako normalny model Django, jako że jest abstrakcyjną klasą bazową. Nie generuje tabeli w bazie danych ani nie ma menadżera i nie może być zinstancjonowany ani bezpośrednio zapisany.
Pola odziedziczone z abstrakcyjnych klas bazowych mogą być nadpisane innym polem lub wartością, lub usunięte przy użyciu `None`.
W wielu użyciach ten typ dziedziczenia modelu będzie dokładnie tym, czego chcesz. Dostarcza on sposobu na wydzielenie wspólnych informacji na poziomie Pythona, wciąż tworząc tylko jedną tabelę na model potomny na poziomie bazy danych.
#### Dziedziczenie `Meta`
Gdy tworzona jest abstrakcyjna klasa bazowa, Django udostępnia każdą wewnętrzną klasę [Meta](#meta-options), którą zadeklarujesz w bazowej klasie, jako atrybut. Jeśli klasa potomna nie deklaruje swojej własnej klasy [Meta](#meta-options), odziedziczy :ref:Meta \\` rodzica. Jeśli potomek chce rozszerzyć klasę [Meta](#meta-options) rodzica, może po nim dziedziczyć. Na przykład:
```
from django.db import models
class CommonInfo(models.Model):
# ...
class Meta:
abstract = True
ordering = ['name']
class Student(CommonInfo):
# ...
class Meta(CommonInfo.Meta):
db_table = 'student_info'
```
Django dostosowuje jedną rzecz w klasie [Meta](#meta-options) abstrakcyjnej klasy bazowej: przed zainstalowaniem atrybutu [Meta](#meta-options) ustawia `abstract=False`. To powoduje, że dzieci abstrakcyjnych klas bazowych nie staną się automatycznie same klasami abstrakcyjnymi. Oczywiście możesz stworzyć abstrakcyjną klasę bazową, która dziedziczy z innej abstrakcyjnej klasy bazowej. Musisz tylko pamiętać, aby wprost ustawić `abstract=True` za każdym razem.
Niektórych atrybutów nie ma sensu umieszczać w klasie [Meta](#meta-options) abstrakcyjnej klasy bazowej. Na przykład umieszczenie `db_table` oznaczałoby, że wszystkie potomne klasy (te, które nie określą swojego własnego [Meta](#meta-options)) używałyby tej samej tabeli bazodanowej, a jest prawie pewne, że tego nie chcesz.
#### Bądź ostrożny z `related_name` i `related_query_name`
Jeśli używasz [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) lub [`related_query_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name) w polu `ForeignKey` lub `ManyToManyField`, zawsze musisz podać *unikalną* nazwę zwrotną i nazwę zapytania dla pola. Normalnie mogłoby to spowodować problem w abstrakcyjnych klasach bazowych, jako że pola takiej klasy są zawarte w każdej z klas potomnych, z dokładnie takimi samymi wartościami atrybutów (wliczając [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) i [`related_query_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name)) dla każdej.
Aby obejść ten problem, gdy używasz [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) lub [`related_query_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_query_name) w abstrakcyjnej klasie bazowej (tylko), częścią ich wartości powinno być\`\`»%(app\_label)s»\`\` i `'%(class)s'`.
- `'%(class)s'` jest zamieniane na nazwę klasy potomnej, w której użyte jest to pole, pisaną małymi literami.
- `'%(app_label)s'` jest zamieniane na nazwę aplikacji, w której zawiera się klasa potomna, pisaną małymi literami. Nazwa każdej zainstalowanej aplikacji musi być unikalna a nazwy klas modeli w każdej aplikacji również muszą być unikalne, stąd otrzymana w wyniku nazwa będzie zawsze unikalna.
Na przykład dla aplikacji `common/models.py`:
```
from django.db import models
class Base(models.Model):
m2m = models.ManyToManyField(
OtherModel,
related_name="%(app_label)s_%(class)s_related",
related_query_name="%(app_label)s_%(class)ss",
)
class Meta:
abstract = True
class ChildA(Base):
pass
class ChildB(Base):
pass
```
W połączeniu z inną aplikacją `rare/models.py`:
```
from common.models import Base
class ChildB(Base):
pass
```
Nazwą zwrotną pola `common.ChildA.m2m` będzie `common_childa_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `common_childas`. Nazwą zwrotną pola `common.ChildB.m2m` będzie `common_childb_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `common_childbs`. Wreszcie nazwą zwrotną pola `rare.ChildB.m2m` będzie `rare_childb_related` a nazwą zwrotną zapytania będzie `rare_childbs`. Od ciebie zależy jak użyjesz fragementów `'%(class)s'` i `'%(app_label)s'` do stworzenia swojej nazwy zwrotnej pola lub nazwy zwrotnej zapytania, ale jeśli zapomnisz ich użyć, Django zgłosi błąd, gdy wywołasz sprawdzanie systemu (lub uruchomisz [`migrate`](/pl/2.0/ref/django-admin/#django-admin-migrate)).
Jeśli nie podasz wartości atrybutu [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) dla pola w abstrakcyjnej klasie bazowej, domyślną nazwą zwrotną będzie nazwa klasy potomnej, po której nastąpi `'_set'`, tak jak normalnie by to było, gdybyś zadeklarował pole bezpośrednio w klasie potomnej. Na przykład w powyższym kodzie, jeśli atrybut [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) zostałby ominięty, nazwą zwrotną dla pola `m2m` byłoby `childa_set` w przypadku `ChildA` oraz `childb_set` dla pola `ChildB`.
### Dziedziczenie wielotabelowe
Drugim typem dziedziczenia modeli wspieranym przez Django jest kiedy każdy model w hierarchii jest sam z siebie modelem. Każdy model ma swoją własną tabelę w bazie danych i można na nim wykonywać zapytania i tworzyć go osobno. Relacja dziedziczenia wprowadza powiązania pomiędzy modelem potomnym i każdym z jego rodziców (przez automatycznie tworzone [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField)). Na przykład:
```
from django.db import models
class Place(models.Model):
name = models.CharField(max_length=50)
address = models.CharField(max_length=80)
class Restaurant(Place):
serves_hot_dogs = models.BooleanField(default=False)
serves_pizza = models.BooleanField(default=False)
```
Wszystkie pola modelu `Place` będą też dostępne w `Restaurant`, chociaż dane będą przechowywane w innej tabeli bazy danych. Więc obie rzeczy są możliwe:
```
>>> Place.objects.filter(name="Bob's Cafe")
>>> Restaurant.objects.filter(name="Bob's Cafe")
```
Jeśli masz `Place`, które jest też `Restaurant`, możesz przejść z obiektu `Place` do obiektu `Restaurant` używając nazwy modelu małymi literami:
```
>>> p = Place.objects.get(id=12)
# If p is a Restaurant object, this will give the child class:
>>> p.restaurant
```
Gdyby `p` w powyższym przykładzie *nie* było `Restaurant` (zostało stworzone bezpośrednio jako obiekt `Place` lub było rodzicem jakiejś innej klasy), odwołanie się do `p.restaurant` zgłosiłoby wyjątek `Restaurant.DoesNotExist`.
Automatycznie stworzone [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) w `Restaurant`, które łączy nas z `Place` wygląda tak:
```
place_ptr = models.OneToOneField(
Place, on_delete=models.CASCADE,
parent_link=True,
)
```
Możesz nadpisać to pole deklarując własne [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) z [`parent_link=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link) w `Restaurant`.
#### `Meta` i dziedziczenie wielotabelowe
W sytuacji dziedziczenia wielotabelowego, nie ma sensu, aby klasa potomna dziedziczyła z klasy [Meta](#meta-options) swojego rodzica. Wszystkie opcje [Meta](#meta-options) są już zaaplikowane do klasy rodzica i ponowne ich aplikowanie prowadziłoby normalnie do sprzecznego zachowania (w przeciwieństwie do przypadku abstrakcyjnej klasy bazowej, gdzie klasa bazowa nie istnieje na swoich własnych prawach).
Więc model potomny nie ma dostępu dla klasy [Meta](#meta-options) rodzica. Jednakże jest kilka ograniczonych przypadków, gdzie dziecko dziedziczy zachowanie z rodzica: jeśli dziecko nie podaje atrybutu [`ordering`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.ordering) lub [`get_latest_by`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.get_latest_by), odziedziczy je po rodzicu.
Jeśli rodzic ma określony porządek i nie chcesz, aby dziecko miało jakikolwiek naturalny porządek, możesz wyraźnie go wyłączyć:
```
class ChildModel(ParentModel):
# ...
class Meta:
# Remove parent's ordering effect
ordering = []
```
#### Dziedziczenie i relacje zwrotne
Ponieważ dziedziczenie wielotabelowe używa domyślnego [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) by połączyć dziecko z rodzicem, możliwe jest przejście z rodzica „w dół” do dziecka, jak w powyższym przykładzie. To pole używa nazwy, która jest domyślną wartością [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) dla relacji [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) i [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField). Jeśli umieszczasz te typy relacji w podklasie modelu rodzica, **musisz** podać wartość atrybutu [`related_name`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey.related_name) w każdym takim polu. Jeśli zapomnisz, Django zgłosi błąd walidacji.
Na przykład używając znów powyższej klasy `Place`, stwórzmy inną podklasę z [`ManyToManyField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ManyToManyField):
```
class Supplier(Place):
customers = models.ManyToManyField(Place)
```
Wynikiem jest błąd:
```
Reverse query name for 'Supplier.customers' clashes with reverse query
name for 'Supplier.place_ptr'.
HINT: Add or change a related_name argument to the definition for
'Supplier.customers' or 'Supplier.place_ptr'.
```
Dodanie `related_name` do pola `customers` w ten sposób rozwiązałoby problem: `models.ManyToManyField(Place, related_name='provider')`.
#### Określanie pola połączenia z rodzicem
As mentioned, Django will automatically create a
[`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) linking your child
class back to any non-abstract parent models. If you want to control the
name of the attribute linking back to the parent, you can create your
own [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) and set
[`parent_link=True`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField.parent_link)
to indicate that your field is the link back to the parent class.
### Proxy models
When using [multi-table inheritance](#multi-table-inheritance), a new
database table is created for each subclass of a model. This is usually the
desired behavior, since the subclass needs a place to store any additional
data fields that are not present on the base class. Sometimes, however, you
only want to change the Python behavior of a model – perhaps to change the
default manager, or add a new method.
This is what proxy model inheritance is for: creating a *proxy* for the
original model. You can create, delete and update instances of the proxy model
and all the data will be saved as if you were using the original (non-proxied)
model. The difference is that you can change things like the default model
ordering or the default manager in the proxy, without having to alter the
original.
Proxy models are declared like normal models. You tell Django that it’s a
proxy model by setting the [`proxy`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.proxy) attribute of
the `Meta` class to `True`.
For example, suppose you want to add a method to the `Person` model. You can do it like this:
```
from django.db import models
class Person(models.Model):
first_name = models.CharField(max_length=30)
last_name = models.CharField(max_length=30)
class MyPerson(Person):
class Meta:
proxy = True
def do_something(self):
# ...
pass
```
The `MyPerson` class operates on the same database table as its parent
`Person` class. In particular, any new instances of `Person` will also be
accessible through `MyPerson`, and vice-versa:
```
>>> p = Person.objects.create(first_name="foobar")
>>> MyPerson.objects.get(first_name="foobar")
```
You could also use a proxy model to define a different default ordering on
a model. You might not always want to order the `Person` model, but regularly
order by the `last_name` attribute when you use the proxy. This is easy:
```
class OrderedPerson(Person):
class Meta:
ordering = ["last_name"]
proxy = True
```
Now normal `Person` queries will be unordered
and `OrderedPerson` queries will be ordered by `last_name`.
Proxy models inherit `Meta` attributes [in the same way as regular
models](#meta-and-multi-table-inheritance).
#### `QuerySet`s still return the model that was requested
There is no way to have Django return, say, a `MyPerson` object whenever you
query for `Person` objects. A queryset for `Person` objects will return
those types of objects. The whole point of proxy objects is that code relying
on the original `Person` will use those and your own code can use the
extensions you included (that no other code is relying on anyway). It is not
a way to replace the `Person` (or any other) model everywhere with something
of your own creation.
#### Base class restrictions
A proxy model must inherit from exactly one non-abstract model class. You
can’t inherit from multiple non-abstract models as the proxy model doesn’t
provide any connection between the rows in the different database tables. A
proxy model can inherit from any number of abstract model classes, providing
they do *not* define any model fields. A proxy model may also inherit from any
number of proxy models that share a common non-abstract parent class.
#### Proxy model managers
If you don’t specify any model managers on a proxy model, it inherits the
managers from its model parents. If you define a manager on the proxy model,
it will become the default, although any managers defined on the parent
classes will still be available.
Continuing our example from above, you could change the default manager used
when you query the `Person` model like this:
```
from django.db import models
class NewManager(models.Manager):
# ...
pass
class MyPerson(Person):
objects = NewManager()
class Meta:
proxy = True
```
If you wanted to add a new manager to the Proxy, without replacing the
existing default, you can use the techniques described in the [custom
manager](/pl/2.0/topics/db/managers/#custom-managers-and-inheritance) documentation: create a base class
containing the new managers and inherit that after the primary base class:
```
# Create an abstract class for the new manager.
class ExtraManagers(models.Model):
secondary = NewManager()
class Meta:
abstract = True
class MyPerson(Person, ExtraManagers):
class Meta:
proxy = True
```
You probably won’t need to do this very often, but, when you do, it’s
possible.
#### Differences between proxy inheritance and unmanaged models
Proxy model inheritance might look fairly similar to creating an unmanaged
model, using the [`managed`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.managed) attribute on a
model’s `Meta` class.
With careful setting of [`Meta.db_table`](/pl/2.0/ref/models/options/#django.db.models.Options.db_table) you could create an unmanaged model that
shadows an existing model and adds Python methods to it. However, that would be
very repetitive and fragile as you need to keep both copies synchronized if you
make any changes.
On the other hand, proxy models are intended to behave exactly like the model
they are proxying for. They are always in sync with the parent model since they
directly inherit its fields and managers.
The general rules are:
1. If you are mirroring an existing model or database table and don’t want
all the original database table columns, use `Meta.managed=False`.
That option is normally useful for modeling database views and tables
not under the control of Django.
2. If you are wanting to change the Python-only behavior of a model, but
keep all the same fields as in the original, use `Meta.proxy=True`.
This sets things up so that the proxy model is an exact copy of the
storage structure of the original model when data is saved.
### Multiple inheritance
Just as with Python’s subclassing, it’s possible for a Django model to inherit
from multiple parent models. Keep in mind that normal Python name resolution
rules apply. The first base class that a particular name (e.g. [Meta](#meta-options)) appears in will be the one that is used; for example, this
means that if multiple parents contain a [Meta](#meta-options) class,
only the first one is going to be used, and all others will be ignored.
Generally, you won’t need to inherit from multiple parents. The main use-case
where this is useful is for „mix-in” classes: adding a particular extra
field or method to every class that inherits the mix-in. Try to keep your
inheritance hierarchies as simple and straightforward as possible so that you
won’t have to struggle to work out where a particular piece of information is
coming from.
Note that inheriting from multiple models that have a common `id` primary
key field will raise an error. To properly use multiple inheritance, you can
use an explicit [`AutoField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.AutoField) in the base models:
```
class Article(models.Model):
article_id = models.AutoField(primary_key=True)
...
class Book(models.Model):
book_id = models.AutoField(primary_key=True)
...
class BookReview(Book, Article):
pass
```
Or use a common ancestor to hold the [`AutoField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.AutoField). This
requires using an explicit [`OneToOneField`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.OneToOneField) from each
parent model to the common ancestor to avoid a clash between the fields that
are automatically generated and inherited by the child:
```
class Piece(models.Model):
pass
class Article(Piece):
article_piece = models.OneToOneField(Piece, on_delete=models.CASCADE, parent_link=True)
...
class Book(Piece):
book_piece = models.OneToOneField(Piece, on_delete=models.CASCADE, parent_link=True)
...
class BookReview(Book, Article):
pass
```
### Field name „hiding” is not permitted
In normal Python class inheritance, it is permissible for a child class to
override any attribute from the parent class. In Django, this isn’t usually
permitted for model fields. If a non-abstract model base class has a field
called `author`, you can’t create another model field or define
an attribute called `author` in any class that inherits from that base class.
This restriction doesn’t apply to model fields inherited from an abstract
model. Such fields may be overridden with another field or value, or be removed
by setting `field_name = None`.
> **Warning**
>
> Model managers are inherited from abstract base classes. Overriding an
> inherited field which is referenced by an inherited
> [`Manager`](/pl/2.0/topics/db/managers/#django.db.models.Manager) may cause subtle bugs. See [custom
> managers and model inheritance](/pl/2.0/topics/db/managers/#custom-managers-and-inheritance).
> **Note**
>
> Some fields define extra attributes on the model, e.g. a
> [`ForeignKey`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.ForeignKey) defines an extra attribute with
> `_id` appended to the field name, as well as `related_name` and
> `related_query_name` on the foreign model.
>
> These extra attributes cannot be overridden unless the field that defines
> it is changed or removed so that it no longer defines the extra attribute.
Overriding fields in a parent model leads to difficulties in areas such as
initializing new instances (specifying which field is being initialized in
`Model.__init__`) and serialization. These are features which normal Python
class inheritance doesn’t have to deal with in quite the same way, so the
difference between Django model inheritance and Python class inheritance isn’t
arbitrary.
This restriction only applies to attributes which are
[`Field`](/pl/2.0/ref/models/fields/#django.db.models.Field) instances. Normal Python attributes
can be overridden if you wish. It also only applies to the name of the
attribute as Python sees it: if you are manually specifying the database
column name, you can have the same column name appearing in both a child and
an ancestor model for multi-table inheritance (they are columns in two
different database tables).
Django will raise a [`FieldError`](/pl/2.0/ref/exceptions/#django.core.exceptions.FieldError) if you override
any model field in any ancestor model.
## Organizing models in a package
The [`manage.py startapp`](/pl/2.0/ref/django-admin/#django-admin-startapp) command creates an application
structure that includes a `models.py` file. If you have many models,
organizing them in separate files may be useful.
To do so, create a `models` package. Remove `models.py` and create a
`myapp/models/` directory with an `__init__.py` file and the files to
store your models. You must import the models in the `__init__.py` file.
For example, if you had `organic.py` and `synthetic.py` in the `models`
directory:
*myapp/models/__init__.py*
```
from .organic import Person
from .synthetic import Robot
```
Explicitly importing each model rather than using `from .models import *`
has the advantages of not cluttering the namespace, making code more readable,
and keeping code analysis tools useful.
> **See also**
>
> **[The Models Reference](/pl/2.0/ref/models/)**
>
> Covers all the model related APIs including model fields, related
> objects, and `QuerySet`.